Shloka 11
Bhīṣma’s Appraisal of Pāṇḍava-Alliance Warriors (Śikhaṇḍin, Dhṛṣṭadyumna, and Allied Kings)
न चैषां पुरुषा: केचिदायुधानि गदा: शरान् | विषहन्ति सदा कर्तुमधिज्यान्यपि कौरव
na caiṣāṃ puruṣāḥ kecid āyudhāni gadāḥ śarān | viṣahanti sadā kartuṃ adhijyāny api kaurava, bālair api bhavantas taiḥ sarva eva viśeṣitāḥ |
ภีษมะกล่าวว่า “โอ กุรพะ! ไม่มีมนุษย์ใดทนรับแรงกระหน่ำจากอาวุธของพวกเขา—ทั้งกระบองและศร—ได้ ยิ่งกว่านั้น ไม่มีผู้ใดแม้แต่จะขึ้นสายธนูของพวกเขาได้ ไม่อาจยกกระบองอันหนักในสนามรบได้ และไม่อาจใช้ศรของพวกเขาได้อย่างถูกต้อง แท้จริงแม้ในวัยเยาว์ พวกเขาก็เหนือกว่าพวกเจ้าทั้งหมด—ทั้งความเร็ว การยิงถูกเป้า การกินดื่ม และการเล่นคลุกฝุ่น—จึงเป็นผู้วิเศษยิ่งทุกคน”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma urges sober realism over pride: true leadership in dharma requires accurately assessing strength and capability, not dismissing superior opponents. Ethical counsel here is to avoid reckless war born from arrogance and to heed experienced guidance.
In Udyoga Parva, as war approaches, Bhishma addresses the Kaurava side (notably Duryodhana) and emphasizes the extraordinary martial capacity of the rival heroes: others cannot even string their bows or wield their heavy maces, and their excellence was evident from childhood.