Previous Verse
Next Verse

Shloka 5

भीष्मकृतः पाण्डवपक्ष-महारथ-प्रशंसा

Bhishma’s appraisal of Pandava-aligned chariot-warriors

एष नैव रथ: कर्णो न चाप्यतिरथो रणे | वियुक्त: कवचेनैष सहजेन विचेतन:,यह कर्ण युद्धभूमिमें न तो अतिरथी है और न रथी ही कहलानेयोग्य है, क्योंकि यह मूर्ख अपने सहज कवच तथा दिव्य कुण्डलोंसे हीन हो चुका है। यह दूसरोंके प्रति सदा घृणाका भाव रखता है। परशुरामजीके अभिशापसे, ब्राह्मणकी शापोक्तिसे तथा विजयसाधक उपर्युक्त उपकरणोंको खो देनेसे मेरी दृष्टिमें यह कर्ण अर्धरथी है। अर्जुनसे भिड़नेपर यह कदापि जीवित नहीं बच सकता

eṣa naiva rathaḥ karṇo na cāpy atiratho raṇe | viyuktaḥ kavacenaiṣa sahajena vicetanaḥ ||

ภีษมะกล่าวว่า “กรรณะผู้นี้แท้จริงแล้ว บัดนี้ในสนามรบมิใช่แม้แต่นักรบชั้นรถี ยิ่งไม่ต้องกล่าวถึงชั้นอธิรถี เมื่อถูกพรากจากเกราะกำเนิดของตน เขาก็ประหนึ่งไร้สติ”

एषःthis (man)
एषः:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
रथःa chariot-warrior (rathī) / chariot (lit.)
रथः:
Karta
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Nominative, Singular
कर्णःKarna
कर्णः:
Karta
TypeNoun
Rootकर्ण
FormMasculine, Nominative, Singular
nor/not
:
TypeIndeclinable
Root
and
:
TypeIndeclinable
Root
अपिeven/also
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
अतिरथःan atiratha (great chariot-warrior)
अतिरथः:
Karta
TypeNoun
Rootअतिरथ
FormMasculine, Nominative, Singular
रणेin battle
रणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरण
FormNeuter, Locative, Singular
वियुक्तःdeprived/separated
वियुक्तः:
TypeAdjective
Rootवि-युज्
FormMasculine, Nominative, Singular, क्त (past passive participle)
कवचेनby/with armor
कवचेन:
Karana
TypeNoun
Rootकवच
FormNeuter, Instrumental, Singular
एषःthis (man)
एषः:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
सहजेनinnate/inborn
सहजेन:
Karana
TypeAdjective
Rootसहज
FormNeuter, Instrumental, Singular
विचेतनःsenseless/foolish
विचेतनः:
TypeAdjective
Rootविचेतन
FormMasculine, Nominative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
K
Karṇa
A
Arjuna
K
kavaca (inborn armor)

Educational Q&A

Bhīṣma frames martial greatness as dependent not only on reputation but on actual capacity and the conditions that sustain it; when one’s decisive protections and supports are lost, pride and hostility cannot substitute for discernment, and consequences in war become inescapable.

In the Udyoga Parva’s pre-war counsel, Bhīṣma evaluates Karṇa’s true battle-worthiness and predicts that, having been deprived of his natural armor, Karṇa is no longer of the highest class of warriors and will not survive a direct clash with Arjuna.