Shloka 17
Udyoga-parva Adhyāya 165 — Bhīṣma’s Appraisal and Karṇa’s Rebuttal (भीष्म–कर्ण विवादः)
दण्डधारो महाराज रथ एको नरर्षभ | योत्स्यते तव संग्रामे स्वेन सैन्येन पालित:,महाराज! नरश्रेष्ठ) अपनी सेनामें दण्डधार भी एक रथी हैं, जो तुम्हारे लिये संग्राममें अपनी सेनासे सुरक्षित होकर लड़ेंगे
daṇḍadhāro mahārāja ratha eko nararṣabha | yotsyate tava saṅgrāme svena sainyena pālitaḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า “ข้าแต่มหาราช มีนักรบรถศึกผู้หนึ่งชื่อทัณฑธาระ ผู้เป็นยอดบุรุษดุจโคอุสุภราช เขาจะออกรบในศึกของพระองค์ โดยมีไพร่พลของตนคุ้มกันและหนุนหลังอย่างมั่นคง เขาเป็นหนึ่งในผู้พิทักษ์ที่แน่นอนของพระองค์ในสงครามที่กำลังจะมาถึง”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma underscores the practical ethics of kingship in wartime: a ruler must know who truly stands ready to defend him, and strength in battle depends not only on individual valor but also on reliable support and protection from one’s own forces.
In Udyoga Parva, as war becomes imminent, Bhīṣma is describing to the king the warriors aligned with him. Here he identifies Daṇḍadhāra as a chariot-fighter who will fight on the king’s side, backed by his own contingent.