Shloka 53
Pāṇḍava-senā-niryāṇa and Vyūha-vibhāga (पाण्डवसेनानिर्याण तथा व्यूहविभाग)
स पाप: क्षत्रियो भूत्वा अस्मानाहूय संयुगे । मान्यामान्यान् पुरस्कृत्य युद्ध मा गा: कुलाधम,“कुलाधम! तू पापी है! देख, क्षत्रिय होकर और हमलोगोंको युद्धके लिये बुलाकर ऐसे लोगोंको आगे करके रणभूमिमें न आना, जो हमारे माननीय वृद्ध गुरुजन और स्नेहास्पद बालक हों
sa pāpaḥ kṣatriyo bhūtvā asmān āhūya saṃyuge | mānyāmānyān puraskṛtya yuddha mā gāḥ kulādhama ||
สัญชัยกล่าวว่า “โอ้ผู้เป็นมลทินแห่งตระกูล! เจ้าช่างบาปนัก เกิดเป็นกษัตริย์นักรบแต่กลับเรียกพวกเรามาสู่ศึก ทว่าอย่าได้ย่างสู่สนามรบโดยเอาผู้ควรเคารพไว้เบื้องหน้า—บรรดาครูอาจารย์และผู้เฒ่าผู้แก่ของเรา รวมทั้งเยาวชนอันเป็นที่รัก—การกระทำนั้นเป็นบาปและต่ำช้า”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse condemns ignoble warfare: a true kṣatriya must face battle with honor and responsibility, not hide behind or endanger those who deserve protection and reverence (elders, teachers, and the young).
Sañjaya reports a harsh rebuke directed at an opponent: despite claiming kṣatriya status and calling others to fight, he is warned not to enter battle by pushing forward venerable elders/teachers and beloved youngsters—an accusation of cowardice and adharma in conduct.