Shloka 5
Rukmī’s Offer of Aid and Arjuna’s Refusal (रुक्मिप्रस्तावः—अर्जुनप्रत्याख्यानम्)
तानभ्ययुस्तदा वैश्या: शूद्राश्नैव पितामह । एकतत्तु त्रयो वर्णा एकत: क्षत्रियर्षभा:,“पितामह! उस समय ब्राह्मणोंके साथ वैश्यों और शूद्रोंने भी उनपर धावा किया था। एक ओर तीनों वर्णके लोग थे और दूसरी ओर चुने हुए श्रेष्ठ क्षत्रिय
tān abhyayus tadā vaiśyāḥ śūdrāś caiva pitāmaha | ekatas tu trayo varṇā ekataḥ kṣatriyarṣabhāḥ ||
“ท่านปิตามหะ” ไวศัมปายนะกล่าว “ครั้งนั้นพวกไวศยะและศูทรก็พากันกรูกันเข้าตีด้วย ดังนั้นฝ่ายหนึ่งคือสามวรรณะรวมกัน ส่วนอีกฝ่ายคือเหล่ากษัตริย์ผู้เลิศในหมู่กษัตริย์ ดุจโคอุสุภราช”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how conflict can draw in broader sections of society beyond the warrior class, showing the social spread of violence and the moral weight of collective escalation when dharma is strained.
Vaiśampāyana reports to an elder (‘Grandfather’) that not only one group but multiple social orders—Vaiśyas and Śūdras as well—joined the charge, forming one side, opposed by a select body of elite Kṣatriya fighters on the other.