Shloka 13
Rukmī’s Offer of Aid and Arjuna’s Refusal (रुक्मिप्रस्तावः—अर्जुनप्रत्याख्यानम्)
पर्वतानां यथा मेरु: सुपर्ण: पक्षिणां यथा । कुमार इव देवानां वसूनामिव हव्यवाट्,'जैसे किरणोंवाले तेजस्वी पदार्थोंके सूर्य, वृक्ष और ओषधियोंके चन्द्रमा, यक्षोंके कुबेर, देवताओंके इन्द्र, पर्वतोंके मेरु, पक्षियोंके गरुड़, समस्त देवयोनियोंके कार्तिकिय और वसुओंके अग्निदेव अधिपति एवं संरक्षक हैं (उसी प्रकार आप हमारी समस्त सेनाओंके अधिनायक और संरक्षक हों)
parvatānāṁ yathā meruḥ suparṇaḥ pakṣiṇāṁ yathā | kumāra iva devānāṁ vasūnām iva havyavāṭ ||
ดุจดังเมรุเป็นประธานในหมู่ภูผา สุปรรณะ (ครุฑ) เป็นประธานในหมู่นก กุมาร (การ์ตติเกยะ) เป็นประธานในหมู่เทพ และหัวยวาฏ (อัคนี) เป็นประธานในหมู่วสุ—ฉันใด ขอท่านจงเป็นแม่ทัพและผู้พิทักษ์กองทัพทั้งปวงของเรา ฉันนั้น
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse uses well-known divine and cosmic exemplars of supremacy and guardianship to frame an ethical ideal of command: a leader should be foremost in excellence and steadfast in protection of those entrusted to him.
In the Udyoga Parva’s mobilization context, the speaker (as narrated by Vaiśampāyana) conveys a formal praise and request: the addressed person is urged to become the chief commander and protector of the assembled forces, likened to Meru, Garuḍa, Kārttikeya, and Agni in their respective domains.