Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

उद्योगपर्व — अध्याय १५१: कृष्णस्य कौरव-अवज्ञा-निर्णयः तथा पाण्डव-योगाज्ञा

Krishna on the Kauravas’ Rejection of Counsel; Pandava Readiness Ordered

महायन्त्राणि नाराचास्तोमराणि परकश्चधा: । धनूंषि कवचादीनि ऋष्टयस्तूणसंयुता:,बड़े-बड़े यन्त्र, नाराच, तोमर, फरसे, धनुष, कवच, ऋष्टि और तरकस--ये सब वस्तुएँ भी उन सभी शिविरोंमें संगृूहीत थीं

mahāyantrāṇi nārācās tomarāṇi parāśvadhāḥ | dhanūṃṣi kavacādīni ṛṣṭayas tūṇasaṃyutāḥ ||

ทั้งเครื่องกลศึกขนาดใหญ่ ลูกศรเหล็ก (นาราจ) หอกพุ่ง (โตมร) ขวานศึก คันธนู เกราะและสิ่งอื่น ๆ ตลอดจนหอกยาวพร้อมแล่งลูกศร—ล้วนถูกรวบรวมเก็บไว้ทั่วทุกค่ายทหาร

महायन्त्राणिgreat engines/siege-machines
महायन्त्राणि:
Karta
TypeNoun
Rootमहायन्त्र
FormNeuter, Nominative, Plural
नाराचाःiron arrows/darts
नाराचाः:
Karta
TypeNoun
Rootनाराच
FormMasculine, Nominative, Plural
तोमराणिjavelins/spears
तोमराणि:
Karta
TypeNoun
Rootतोमर
FormNeuter, Nominative, Plural
परश्वधाःaxes
परश्वधाः:
Karta
TypeNoun
Rootपरश्वध
FormMasculine, Nominative, Plural
धनूंषिbows
धनूंषि:
Karta
TypeNoun
Rootधनुस्
FormNeuter, Nominative, Plural
कवचादीनिarmours and the like
कवचादीनि:
Karta
TypeNoun
Rootकवचादि
FormNeuter, Nominative, Plural
ऋष्टयःspears/lances
ऋष्टयः:
Karta
TypeNoun
Rootऋष्टि
FormFeminine, Nominative, Plural
तूणसंयुताःprovided with quivers
तूणसंयुताः:
Karta
TypeAdjective
Rootतूणसंयुत
FormFeminine, Nominative, Plural

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
M
mahāyantra (war-engine)
N
nārāca (iron arrow)
T
tomara (javelin)
P
parāśvadha (battle-axe)
D
dhanu (bow)
K
kavaca (armour)
ṛṣṭi (spear)
T
tūṇa (quiver)
Ś
śibira (military camp, implied)

Educational Q&A

The verse underscores how war arises not only from anger or insult but from sustained, organized preparation—stockpiling weapons and equipment. Ethically, it highlights the gravity of choosing conflict: once society mobilizes resources for war, the path back to peace becomes harder, and responsibility for consequences deepens.

The narrator Vaiśampāyana describes the extensive armaments assembled across the camps—war-engines, arrows, javelins, axes, bows, armour, spears, and quivers—depicting the scale and readiness of the forces as the Kurukṣetra war approaches.