Shloka 12
सेनापति-निर्णयः तथा पाण्डवसेनायाः कुरुक्षेत्रगमनम्
Decision on Command and the Pandavas’ March to Kurukshetra
निर्भर्त्सयित्वा राज्ञस्तांस्तृणीकृत्य सुयोधनम् । राधेयं भीषयित्वा च सौबलं च पुन: पुनः:
nirbhartsayitvā rājñas tāṁs tṛṇīkṛtya suyodhanam | rādheyaṁ bhīṣayitvā ca saubalaṁ ca punaḥ punaḥ ||
หลังจากข้าตำหนิบรรดากษัตริย์เหล่านั้น เหยียบย่ำสุโยธนะให้ต่ำดุจฟางเส้นหนึ่ง และข่มขวัญราธेय (กรรณะ) กับเสาบาล (ศกุนิ) ซ้ำแล้วซ้ำเล่า—พร้อมทั้งประณามบุตรแห่งธฤตราษฏระ—ข้าได้ใช้ถ้อยคำและคำปรึกษาลับหว่านความแตกแยกในใจผู้ครองแคว้นที่ชุมนุมอยู่ครั้งแล้วครั้งเล่า; ครั้นแล้วจึงยกข้อเสนอแห่งสามันควบคู่ด้วยทาน เพื่อให้เอกภาพแห่งวงศ์กุรุคงอยู่ และให้กิจที่มุ่งหมายสำเร็จ
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical danger of manipulating assemblies through harsh speech and secret plotting to create divisions, even when later presenting conciliation and gifts. It implicitly contrasts genuine peacemaking with strategic, self-serving diplomacy that undermines unity (saṅgha/vaṁśa-saṁhati) and dharma.
Vāyu describes a political actor’s sequence of tactics: first rebuking and belittling Duryodhana, then repeatedly intimidating Karna and Śakuni, publicly criticizing Dhṛtarāṣṭra’s sons, and privately fomenting discord among the gathered kings. After destabilizing the group, he shifts to proposing conciliation along with gifts, aiming to keep the Kuru clan united and secure a desired outcome.