Shloka 353
Udyoga Parva Adhyāya 132 — Vidura’s Counsel on Udyama, Yaśas, and Kṣātra-Dharma
तमाहुर्व्यर्थनामान स्त्रीवद् य इह जीवति । जो पर अर्थात् शत्रुका सामना करके उसके वेगको सह लेता है
tam āhur vyarthanāmānaḥ strīvad ya iha jīvati | yaḥ paraṃ (śatruṃ) samānaṃ kṛtvā tasya vegaṃ sahate, sa eva puruṣārthāt puruṣa ucyate | yaḥ punar asmin jagati strīvat bhīrutāpūrṇaṃ jīvanaṃ nayati, tasya ‘puruṣa’ nāma vyarthaṃ kathyate ||
พระวายุตรัสว่า “ผู้ใดดำรงชีวิตในโลกนี้ดุจหญิงผู้หวาดหวั่น เขาย่อมเป็น ‘ชาย’ เพียงแต่ชื่อ. ผู้ที่ยืนเผชิญหน้าศัตรูและทนรับแรงพุ่งเข้าชนของศัตรูได้เท่านั้น จึงถูกเรียกว่า ‘ชาย’ อย่างแท้จริงด้วยเหตุแห่งความเพียรกล้าหาญ. แต่ผู้ใดใช้ชีวิตด้วยความขลาดกลัวดุจหญิงผู้หวั่นไหว ผู้นั้นย่อมแบกนาม ‘ชาย’ ไว้อย่างไร้ความหมาย”
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
True ‘manhood’ is defined by purposeful courage—facing an enemy and enduring the force of attack. A life governed by fear and cowardice is condemned as unworthy of the title ‘puruṣa’ (man), emphasizing ethical valor and steadfastness as virtues.
Vāyudeva delivers a moral exhortation within Udyoga Parva’s pre-war counsel: he contrasts genuine valor with fearful living, urging the listener toward the warrior-ethical ideal of confronting danger rather than shrinking from it.