Shloka 246
Udyoga Parva Adhyāya 132 — Vidura’s Counsel on Udyama, Yaśas, and Kṣātra-Dharma
जनान् यो5भिभवत्यन्यान् कर्मणा हि स वै पुमान् जो शास्त्रज्ञान, तपस्या, धन-सम्पत्ति अथवा पराक्रमके द्वारा दूसरे लोगोंको पराजित कर देता है, वह उसी श्रेष्ठ कर्मके द्वारा पुरुष कहलाता है
janān yo 'bhibhavaty anyān karmaṇā hi sa vai pumān | yaḥ śāstrajñānena tapasā dhana-sampattyā athavā parākramena dvijān lokān parājayati sa tenaiva śreṣṭha-karmaṇā pumān ucyate ||
วายุเทพตรัสว่า “ผู้ใดเอาชนะผู้อื่นได้ด้วยกรรมอันทรงผลของตน ผู้นั้นแลจึงควรเรียกว่า ‘บุรุษ’ อย่างแท้จริง ไม่ว่าจะชนะด้วยความรู้แห่งศาสตรา ด้วยตบะ ด้วยทรัพย์และความรุ่งเรือง หรือด้วยความกล้าหาญและเดชานุภาพ ก็ล้วนเป็นเพราะความเป็นเลิศแห่งการกระทำนั้นเองที่ทำให้เขาได้รับการยอมรับว่าเป็น ‘บุรุษ’.”
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
True worth is measured by effective, excellent action (karma) and demonstrated capability—whether expressed through learning, austerity, wealth, or valor—rather than by mere status or assertion.
Vāyudeva delivers a moral definition of ‘pumān’ (a true man/person of worth), emphasizing that superiority is established through concrete excellence—knowledge, tapas, prosperity, or heroic prowess—within the ethical discourse of the Udyoga Parva.