Shloka 14
Adhyāya 128 — Proposal to Restrain Keśava; Sātyaki’s Warning and Vidura–Dhṛtarāṣṭra Counsel
दुःसहायस्य लुब्धस्य धृतराष्ट्रो5श्ुते फलम् । दुष्ट सहायकोंसे युक्त, मूढ़, अज्ञानी, लोभी और दुरात्मा पुत्रको अपना राज्य सौंप देनेका फल महाराज धुृतराष्ट्र स्वयं भोग रहे हैं || १३ ह ।। कथं हि स्वजने भेदमुपेक्षेत महीपति: । भिन्न हि स्वजनेन त्वां प्रहसिष्यन्ति शत्रव:,कोई भी राजा स्वजनोंमें फैलती हुई फ़ूटकी उपेक्षा कैसे कर सकता है? राजन! स्वजनोंमें फूट डालकर उनसे विलग होनेवाले आपकी सभी शत्रु हँसी उड़ायेंगे। महाराज! जिस आपत्तिको साम अथवा भेदनीतिसे पार किया जा सकता है, उसके लिये आत्मीयजनोंपर दण्डका प्रयोग कौन करेगा?
duḥsahāyasya lubdhasya dhṛtarāṣṭro ’śnute phalam | kathaṃ hi svajane bhedam upekṣeta mahīpatiḥ | bhinnaḥ hi svajanena tvāṃ prahasiṣyanti śatravaḥ ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “พระเจ้าธฤตราษฏระเองกำลังเสวยผลแห่งการมอบแผ่นดินให้โอรสผู้โลภ หลงมัว ใจชั่ว และรายล้อมด้วยผู้ช่วยอันชั่วร้าย แล้วกษัตริย์ผู้ใดเล่าจะเพิกเฉยต่อรอยร้าวที่ลามอยู่ในหมู่ญาติของตน? ครั้นแยกจากพวกพ้องของตนแล้ว ศัตรูทั้งหลายย่อมหัวเราะเยาะพระองค์”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
A ruler must not ignore divisions among his own kin and subjects; empowering a greedy, deluded heir surrounded by wicked advisers brings inevitable consequences, including loss of authority and public ridicule by enemies.
Vaiśampāyana comments on Dhṛtarāṣṭra’s predicament: by handing power to a morally compromised son with bad counsel, Dhṛtarāṣṭra now suffers the results, while internal Kuru-family dissension makes the kingdom vulnerable and invites enemy scorn.