Shloka 23
Udyoga-parva Adhyāya 126 — Kṛṣṇa’s Indictment of Misrule and the Varuṇa Analogy (कृष्णवाक्यं–धर्मपाशदृष्टान्तः)
यावच्च राजा धप्रियते धृतराष्ट्रो जनार्दन । न्यस्तशस्त्रा वयं ते वाप्पयुपजीवाम माधव । अप्रदेयं पुरा दत्तं राज्यं परवतो मम
yāvac ca rājā dhriyate dhṛtarāṣṭro janārdana | nyastaśastrā vayaṃ te vāpy upajīvāma mādhava | apradeyaṃ purā dattaṃ rājyaṃ parvato mama ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “โอ้ ชนารทนะ ตราบใดที่พระเจ้าธฤตราษฏระยังทรงพระชนม์อยู่ พวกเรากับเหล่าปาณฑพพึงวางอาวุธ และอยู่โดยสันติภายใต้ความคุ้มครองของท่าน โอ้ มาธวะ ส่วนแห่งแผ่นดินที่เคยให้ไปก่อนนั้น แท้จริงมิใช่สิ่งที่ควรให้เลย; สิ่งที่มอบไปในครั้งนั้น—ด้วยความไม่รู้หรือด้วยความหวาดหวั่น เมื่อข้ายังเยาว์และต้องพึ่งพาผู้อื่น—บัดนี้ปาณฑพย่อมมิอาจเรียกคืนได้อีก”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames a political-ethical stance: while the elder king Dhṛtarāṣṭra lives, restraint and non-violence are urged, yet it simultaneously argues about the legitimacy of past concessions, claiming that earlier grants of royal share were improper and therefore not binding now.
In the Udyoga Parva’s pre-war negotiations, a speaker (reported by Vaiśaṃpāyana) addresses Kṛṣṇa (Janārdana/Mādhava), advocating disarmament and peaceful living during Dhṛtarāṣṭra’s lifetime, while contesting the Pāṇḍavas’ entitlement to a previously allotted portion of the kingdom.