Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

Mātali’s Proposal for Guṇakeśī and Sumukha’s Audience with Indra

विरजा धारणश्चैव सुबाहुर्मुखरो जय: । बधिरान्धौ विशुण्डिश्व विरस: सुरसस्तथा,वासुकि, तक्षक, कर्कोटक, धनंजय, कालिय, नहुष, कम्बल, अश्वतर, बाह्ाुकुण्ड, मणिनाग, आपूरण, खग, वामन, एलपत्र, कुकुर, कुकुण, आर्यक, नन्‍न्दक, कलश, पोतक, कैलासक, पिंजरक, ऐरावत, सुमनोमुख, दधिमुख, शंख, ननन्‍्द, उपनन्द, आप्त, कोटरक, शिखी, निष्ठूरिक, तित्तिरि, हस्तिभद्र, कुमुद, माल्यपिण्डक, पद्मनामक दो नाग, पुण्डरीक, पुष्प, मुद्गरपर्णक, करवीर, पीठरक, संवृत्त, वृत्त, पिण्डार, बिल्वपत्र, मूषिकाद, शिरीषक, दिलीप, शंखशीर्ष, ज्योतिष्क, अपराजित, कौरव्य, धृतराष्ट्र, कुहुर, कृशक, विरजा, धारण, सुबाहु, मुखर, जय, बधिर, अन्ध, विशुण्डि, विरस तथा सुरस--ये और दूसरे बहुत-से नाग कश्यपके वंशज हैं। मातले! यदि यहाँ कोई वर तुम्हें पसंद हो तो देखो

virajā dhāraṇaś caiva subāhur mukharo jayaḥ | badhirāndhau viśuṇḍiś ca virasaḥ surasas tathā | vāsukiḥ takṣakaḥ karkoṭakaḥ dhanañjayaḥ kāliyo nahuṣaḥ kambalaḥ aśvataraḥ bāhukūṇḍaḥ maṇināgaḥ āpūraṇaḥ khagaḥ vāmanaḥ elapatraḥ kukuraḥ kukuṇaḥ āryakaḥ nandakaḥ kalaśaḥ potakaḥ kailāsakaḥ piñjarakaḥ airāvataḥ sumanomukhaḥ dadhimukhaḥ śaṅkhaḥ nandaḥ upanandaḥ āptaḥ koṭarakaḥ śikhī niṣṭhūriko tittiriḥ hastibhadraḥ kumudaḥ mālyapiṇḍakaḥ padmanāmānau dvau nāgau puṇḍarīkaḥ puṣpaḥ mudgaraparṇakaḥ karavīraḥ pīṭharakaḥ saṃvṛttaḥ vṛttaḥ piṇḍāraḥ bilvapatraḥ mūṣikādaḥ śirīṣakaḥ dilīpaḥ śaṅkhaśīrṣaḥ jyotiṣkaḥ aparājitaḥ kauravyaḥ dhṛtarāṣṭraḥ kuhuraḥ kṛśakaḥ | virajā dhāraṇaḥ subāhuḥ mukharo jayo badhiro 'ndho viśuṇḍiḥ virasaḥ surasaś ca—ete cānye bahavo nāgāḥ kaśyapavaṃśajāḥ | mātale! yadiha kaścid varaḥ tubhyaṃ rocate, paśya |

Nārada said: “Virajā, Dhāraṇa, Subāhu, Mukhara, Jaya; Badhira and Andha; Viśuṇḍi; Virasa and Surasa; and also Vāsuki, Takṣaka, Karkoṭaka, Dhanañjaya, Kāliya, Nahuṣa, Kambala, Aśvatara, Bāhukūṇḍa, Maṇināga, Āpūraṇa, Khaga, Vāmana, Elapatra, Kukura, Kukuṇa, Āryaka, Nandaka, Kalaśa, Potaka, Kailāsaka, Piñjaraka, Airāvata, Sumanomukha, Dadhimukha, Śaṅkha, Nanda, Upananda, Āpta, Koṭaraka, Śikhī, Niṣṭhūrīka, Tittiri, Hastibhadra, Kumuda, Mālyapiṇḍaka, the two serpents named Padma, Puṇḍarīka, Puṣpa, Mudgaraparṇaka, Karavīra, Pīṭharaka, Saṃvṛtta, Vṛtta, Piṇḍāra, Bilvapatra, Mūṣikāda, Śirīṣaka, Dilīpa, Śaṅkhaśīrṣa, Jyotiṣka, Aparājita, Kauravya, Dhṛtarāṣṭra, Kuhura, Kṛśaka—these and many other Nāgas are descendants of Kaśyapa. Mātali, if any boon or choice among them pleases you here, look and select.”

विरजाVirajā (name)
विरजा:
Karta
TypeNoun
Rootविरजा
FormFeminine, Nominative, Singular
धारणःDhāraṇa (name)
धारणः:
Karta
TypeNoun
Rootधारण
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
सुबाहुःSubāhu (name; 'good-armed')
सुबाहुः:
Karta
TypeNoun
Rootसुबाहु
FormMasculine, Nominative, Singular
मुखरःMukhara (name; 'noisy/eloquent')
मुखरः:
Karta
TypeNoun
Rootमुखर
FormMasculine, Nominative, Singular
जयःJaya (name; 'victory')
जयः:
Karta
TypeNoun
Rootजय
FormMasculine, Nominative, Singular
बधिरान्धौBadhira and Andha (two names; 'deaf' and 'blind')
बधिरान्धौ:
Karta
TypeNoun
Rootबधिर + अन्ध
FormMasculine, Nominative, Dual
विशुण्डिःViśuṇḍi (name)
विशुण्डिः:
Karta
TypeNoun
Rootविशुण्डि
FormMasculine, Nominative, Singular
विरसःVirasa (name; 'tasteless')
विरसः:
Karta
TypeNoun
Rootविरस
FormMasculine, Nominative, Singular
सुरसःSurasa (name; 'well-flavoured')
सुरसः:
Karta
TypeNoun
Rootसुरस
FormMasculine, Nominative, Singular
तथाand also/likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा

नारद उवाच

N
Nārada
M
Mātali
K
Kaśyapa
N
Nāgas
V
Virajā
D
Dhāraṇa
S
Subāhu
M
Mukhara
J
Jaya
B
Badhira
A
Andha
V
Viśuṇḍi
V
Virasa
S
Surasa
V
Vāsuki
T
Takṣaka
K
Karkoṭaka
D
Dhanañjaya (Nāga)
K
Kāliya
N
Nahuṣa (Nāga)
K
Kambala
A
Aśvatara
B
Bāhukūṇḍa
M
Maṇināga
Ā
Āpūraṇa
K
Khaga
V
Vāmana
E
Elapatra
K
Kukura
K
Kukuṇa
Ā
Āryaka
N
Nandaka
K
Kalaśa
P
Potaka
K
Kailāsaka
P
Piñjaraka
A
Airāvata (Nāga name here)
S
Sumanomukha
D
Dadhimukha
Ś
Śaṅkha
N
Nanda
U
Upananda
Ā
Āpta
K
Koṭaraka
Ś
Śikhī
N
Niṣṭhūrīka
T
Tittiri
H
Hastibhadra
K
Kumuda
M
Mālyapiṇḍaka
P
Padma (two Nāgas)
P
Puṇḍarīka
P
Puṣpa
M
Mudgaraparṇaka
K
Karavīra
P
Pīṭharaka
S
Saṃvṛtta
V
Vṛtta
P
Piṇḍāra
B
Bilvapatra
M
Mūṣikāda
Ś
Śirīṣaka
D
Dilīpa
Ś
Śaṅkhaśīrṣa
J
Jyotiṣka
A
Aparājita
K
Kauravya
D
Dhṛtarāṣṭra (Nāga name here)
K
Kuhura
K
Kṛśaka

Educational Q&A

The verse functions less as a moral injunction and more as a genealogical catalogue: it situates many Nāgas within the authoritative lineage of Kaśyapa, emphasizing how identity and status in epic narrative are grounded in recognized descent and named tradition.

Nārada enumerates prominent Nāgas—descendants of Kaśyapa—and addresses Mātali, inviting him to look among them and choose a desired ‘vara’ (a preferred selection/boon), indicating a context of selection from a gathered assembly of serpent-beings.