Shloka 46
Vṛtra’s Cosmic Threat, Viṣṇu’s Upāya, and the Conditional Vulnerability
Udyoga-parva 10
प्रतिच्छन्नो 5वसच्चाप्सु चेष्टमान इवोरग: । ततः प्रणष्टे देवेन्द्रे ब्रह्महत्याभयार्दिते,वे जलमें विचरनेवाले सर्पकी भाँति पानीमें ही छिपकर रहने लगे। ब्रह्महत्याके भयसे पीड़ित होकर जब देवराज इन्द्र अदृश्य हो गये, तब यह पृथ्वी नष्ट-सी हो गयी। यहाँके वृक्ष उजड़ गये, जंगल सूख गये, नदियोंका स्रोत छिन्न-भिन्न हो गया और सरोवरोंका जल सूख गया
praticchanno ’vasac cāpsu ceṣṭamāna ivoragaḥ | tataḥ praṇaṣṭe devendre brahmahatyābhayārdit(e) ||
ศัลยะกล่าวว่า—“พระองค์ทรงซ่อนกายอยู่ในสายน้ำ เคลื่อนไหวดุจอสรพิษใต้ผิวน้ำ ครั้นเทวราชอินทราผู้หวาดหวั่นต่อบาปพรหมหัตยาหายลับไป โลกก็ประหนึ่งพินาศ—ต้นไม้ถูกถอนราก ป่าพงเหี่ยวแห้ง ต้นน้ำของแม่น้ำทั้งหลายขาดสะบั้น และน้ำในสระสาบก็เหือดแห้ง”
शल्य उवाच
Educational Q&A
The passage underscores that grave adharma (here, brahma-hatyā) brings fear, concealment, and destabilization; when the rightful upholder of order (Indra) is shaken or absent, the natural and social world reflects that disorder.
Śalya describes someone hiding in water like a serpent; then he narrates that Indra, afflicted by fear of brahma-hatyā, becomes invisible/vanishes, and as a result the earth appears devastated—forests dry, trees are ruined, river-sources break, and lakes dry up.