Shloka 23
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् | देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्
nārāyaṇaṁ namaskṛtya naraṁ caiva narottamam | devīṁ sarasvatīṁ vyāsaṁ tato jayam udīrayet ||
เมื่อถวายบังคมแด่ นารายณะ และแด่ นระ—ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่มนุษย์—พร้อมทั้งเทวีสรัสวตีและวยาสะแล้ว จึงค่อยสาธยาย ‘ชยะ’ (มหาภารตะ) ต่อไป
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Before engaging with the Mahābhārata, one should begin with reverent salutations—to the divine source (Nārāyaṇa), the exemplary human/divine hero (Nara, understood in tradition as Arjuna in the Nara–Nārāyaṇa pair), the power of inspired speech (Sarasvatī), and the transmitter/compiler (Vyāsa). The teaching is that ethical learning requires humility and acknowledgment of the sources of truth and right speech.
Vaiśampāyana introduces (or reiterates) the customary maṅgala/invocation that precedes the recitation of the epic: after offering salutations to Nārāyaṇa, Nara, Sarasvatī, and Vyāsa, the reciter should proclaim ‘Jaya,’ i.e., begin the Mahābhārata narration.