Shloka 47
Svargārohaṇa-parva Adhyāya 2 — Yudhiṣṭhira’s Inquiry for His Kin and the Vision of a Punitive Realm
“वह तो यहाँ अत्यन्त सम्मानित होकर महेन्द्रके समान राजलक्ष्मीसे सम्पन्न हुआ है। इधर यह किस कर्मका फल है कि मेरे सगे-सम्बन्धी नरकमें पड़े हुए हैं? ।। सर्वधर्मविद: शूरा: सत्यागमपरायणा: । क्षत्रधर्मरता: सन््तो यज्वानो भूरिदक्षिणा:,“मेरे भाई सम्पूर्ण धर्मके ज्ञाता, शूरवीर, सत्यवादी तथा शास्त्रके अनुकूल चलनेवाले थे। इन्होंने क्षत्रिय-धर्ममें तत्यर रहकर बड़े-बड़े यज्ञ किये और बहुत-सी दक्षिणाएँ दी हैं (तथापि इनकी ऐसी दुर्गति क्यों हुई)?
sa tu iha atyanta-sammānito mahendra-samaḥ rāja-lakṣmyā sampannaḥ | iha ca idaṃ kasya karmaṇaḥ phalaṃ yat mama saga-sambandhino narake patitāḥ || sarva-dharma-vidaḥ śūrāḥ satyāgama-parāyaṇāḥ | kṣatra-dharma-ratāḥ santaḥ yajvāno bhūri-dakṣiṇāḥ ||
เขาผู้นั้นกลับได้รับการยกย่องอย่างยิ่ง ณ ที่นี้ เปี่ยมด้วยสิริราชสมบัติประหนึ่งพระอินทร์เอง แต่กรรมอันใดเล่าจึงให้ผลเช่นนี้—ถึงกับทำให้ญาติสนิทของเราตกอยู่ในนรก? พี่น้องของเราล้วนเป็นผู้รู้ธรรมทั้งปวง—กล้าหาญ ซื่อตรง และมุ่งประพฤติตามคัมภีร์ศักดิ์สิทธิ์อย่างเคร่งครัด ยืนหยัดในหน้าที่แห่งกษัตริย์นักรบ ประกอบยัญพิธีอันยิ่งใหญ่ และถวายทานอันไพบูลย์; แล้วเหตุใดชะตาอันอัปยศเช่นนี้จึงบังเกิดแก่เขาเหล่านั้น?
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds the tension between visible merit (valor, truthfulness, sacrifices, generosity) and unseen karmic consequence. It raises the ethical problem of how outcomes in the afterlife may reflect subtle or prior causes beyond outwardly righteous conduct, prompting inquiry into the complexity of karma and dharma.
A speaker observes that one person is honored and prosperous like Indra, while the speaker’s own close relatives have fallen into hell. The speaker protests that these kinsmen were exemplary kṣatriyas—brave, truthful, scripturally aligned, and generous sacrificers—and asks why they have met such a grim destiny.