Shloka 10
Vāmadeva’s Rājadharma: Norm-Setting, Counsel, and the Prevention of Rāṣṭra-Vināśa (वामदेव-प्रोक्तं राजधर्मम्)
(अमाययैव वर्तेत न च सत्य॑ त्यजेद् बुध: । दमं धर्म च शीलं च क्षत्रधर्म प्रजाहितम् ।।) नापत्रपेत प्रश्नेषु नाविभाव्यां गिरं सृजेत् । न त्वरेत न चासूयेत् तथा संगृहा[ते पर:,विद्वान राजा छल-कपट छोड़कर ही बर्ताव करे। सत्यको कभी न छोड़े। इन्द्रिय-संयम, धर्माचरण, सुशीलता, क्षत्रियधर्म तथा प्रजाके हितका कभी परित्याग न करे। यदि कोई कुछ पूछे तो उसका उत्तर देनेमें संकोच न करे, बिना विचारे कोई बात मुँहसे न निकाले, किसी काममें जल्दबाजी न करे और किसीकी निन्दा न करे, ऐसा बर्ताव करनेसे शत्रु भी अपने वशमें हो जाता है
amāyayāiva varteta na ca satyaṃ tyajed budhaḥ | damaṃ dharmaṃ ca śīlaṃ ca kṣatradharmaṃ prajāhitam || nāpatrapet praśneṣu nāvibhāvyaṃ giraṃ sṛjet | na tvaret na cāsūyet tathā saṃgṛhṇāte paraḥ ||
พระราชาผู้มีปัญญาพึงประพฤติปราศจากเล่ห์กล และไม่ละทิ้งสัจจะเป็นอันขาด. พึงไม่ทอดทิ้งการข่มอินทรีย์ ธรรมจรรยา ความประพฤติดี ธรรมของกษัตริย์ และประโยชน์สุขของราษฎร. เมื่อถูกถามอย่าละอายที่จะตอบ; อย่าเปล่งวาจาโดยไม่ไตร่ตรอง; อย่าด่วนรีบ; และอย่ามัวติฉินนินทาผู้อื่น. ด้วยความประพฤติเช่นนี้ แม้ศัตรูก็ยังอยู่ในอำนาจอิทธิพล.
वामदेव उवाच
Educational Q&A
A ruler’s power is grounded in ethical discipline: be truthful and free of deceit, practice self-control and good character, prioritize the people’s welfare, and regulate speech—answer without embarrassment, speak only after reflection, avoid haste and malice. Such steadiness makes even adversaries manageable.
In the Śānti Parva’s instruction on governance and peace, the sage Vāmadeva lays down practical norms of rājadharma—how a king should behave, speak, and decide—linking personal virtue to political effectiveness, including the pacification of enemies.