Shloka 31
अरण्यवृत्ति-वैराग्योपदेशः | Forest Discipline and the Program of Non-Attachment
कुछ मनुष्य शुभाशुभ कर्म करके कार्य-कारणसे अपने साथ जुड़े हुए स्वजनोंका भरण-पोषण करते हैं ।। आयुषोबच्ते प्रहायेदं क्षीणप्राणं कलेवरम् । प्रतिगृह्नाति तत् पापं कर्तु: कर्मफलं हि तत्,फिर आयुके अन्तमें जीवात्मा इस प्राणशून्य शरीरको त्यागकर पहलेके किये हुए उस पापको ग्रहण करता है; क्योंकि कर्ताको ही उसके कर्मका वह फल प्राप्त होता है
yudhiṣṭhira uvāca | āyuṣo 'vasāne prahāyedam kṣīṇaprāṇaṁ kalevaram | pratigṛhṇāti tat pāpaṁ kartuḥ karmaphalaṁ hi tat ||
เมื่ออายุขัยถึงที่สุด สัตว์ผู้มีร่างกายย่อมละทิ้งกายนี้ซึ่งสิ้นพลังชีวิตแล้ว; แล้วจึงรับเอาบาปนั้นเองไว้—เพราะผลแห่งกรรมย่อมเป็นของผู้กระทำ. แม้ผู้ใดจะเลี้ยงดูญาติและผู้พึ่งพิงด้วยการกระทำทั้งที่เป็นกุศลและอกุศล ผลทางธรรมย่อมย้อนกลับมาสู่ผู้กระทำผู้นั้นในที่สุด.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse teaches moral accountability: the fruit of action (karma-phala), including sin (pāpa), ultimately accrues to the doer (kartṛ), regardless of justifications such as supporting one’s family or dependents.
In the Śānti Parva’s ethical discourse, Yudhiṣṭhira reflects on how, at death, the self leaves the lifeless body and must bear the consequences of prior deeds; he emphasizes that karmic results cannot be transferred away from the agent.