Shloka 16
अथ यो<थधर्मत: पाति राजामात्योडथ वा55त्मज: । धर्मासने संनियुक्तो धर्ममूले नरर्षभ,नरश्रेष्ठ! धर्म ही जिसकी जड़ है, उस धर्मासन अथवा न्यायासनपर बैठकर जो राजा, मन्त्री अथवा राजकुमार धर्म-पूर्वक प्रजाकी रक्षा नहीं करता तथा राजाका अनुसरण करनेवाले राज्यके दूसरे अधिकारी भी यदि अपनेको सामने रखकर प्रजाके साथ उचित बर्ताव नहीं करते हैं तो वे राजाके साथ ही स्वयं भी नरकमें गिर जाते हैं
atha yo ’tha dharmataḥ pāti rājāmātyo ’tha vā ’tmajaḥ | dharmāsane saṁniyukto dharmamūle nararṣabha narāśreṣṭha |
ภีษมะกล่าวว่า “โอผู้ประเสริฐในหมู่มนุษย์ ไม่ว่าจะเป็นพระราชา เสนาบดี หรือพระราชโอรส หากได้รับแต่งตั้งให้นั่งบนอาสนะแห่งธรรม (บัลลังก์แห่งความยุติธรรม) อันมีธรรมเป็นรากฐาน แล้วกลับไม่คุ้มครองราษฎรตามธรรม ผู้นั้นย่อมบกพร่องต่อหน้าที่ และบรรดาข้าราชการผู้ติดตามพระราชา หากยกประโยชน์ตนไว้ก่อน มิได้ปฏิบัติต่อราษฎรโดยเที่ยงธรรม ก็ย่อมตกนรกไปพร้อมกับพระราชา”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Those entrusted with judicial and royal authority—king, ministers, and princes—must protect the people according to Dharma; failure in righteous protection and fair conduct brings grave moral consequence, shared by the ruler and his officials.
In the Shanti Parva instruction on statecraft and righteousness, Bhishma addresses Yudhishthira with honorifics and warns that rulers and their subordinate officers, when seated in judgment and charged with governance, must act justly toward the subjects or incur collective downfall.