Shloka 33
Mantri-Parīkṣā — Testing Ministers, Securing Counsel, and Ethical Criteria for Advisers (अध्याय ८४)
तानि तान्यनुरक्तेन शक््यानि हि तितिक्षितुम् मन्त्रिणां च भवेत् क्रोधो विस्फूर्जितमिवाशने:,राजाके इन सब बर्तावोंको वही मन्त्री सह सकता है, जिसका उसके प्रति अनुराग हो। अनुरागशून्य मन्त्रियोंका क्रोध वजपातके समान भयंकर होता है
tāni tāny anuraktena śakyāni hi titikṣitum | mantriṇāṁ ca bhavet krodho visphūrjitam ivāśaneḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า—พฤติกรรมอันหยาบกร้านหลากหลายเช่นนั้น ย่อมอดทนได้ก็แต่เสนาบดีผู้มีความภักดีผูกพันต่อพระราชาเท่านั้น; แต่เมื่อเสนาบดีไร้ความผูกพัน โทสะของเขาย่อมปะทุร้ายแรงดุจสายฟ้าฟาด
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Effective counsel depends not only on competence but on loyal goodwill. A minister who has genuine affection can tolerate a ruler’s difficult conduct; without that bond, resentment becomes fierce and destabilizing, harming both king and state.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma warns Yudhiṣṭhira about the emotional foundations of governance: how a king’s treatment of advisers interacts with their loyalty, and how anger in alienated ministers can erupt like a thunderbolt.