Shloka 21
Treasury Security, Protection of Informants, and the Kalakavṛkṣīya Exemplum (Śānti Parva 83)
त॑ राजा प्रत्युवाचेदं यत् किंचिन्मां भवान् वदेत् । कस्मादहं न क्षमेयमाकाड्क्षन्नात्मनो हितम्,राजा क्षेमदर्शी और कालकवृक्षीय मुनि तब राजाने मुनिको इस प्रकार उत्तर दिया--'ब्राह्मण! आप जो कुछ कहना चाहें, मुझसे निर्भय होकर कहें। अपने हितकी इच्छा रखनेवाला मैं आपको क्षमा क्यों नहीं करूँगा? विप्रवर! आप जो चाहें, कहिये। मैं प्रतिज्ञा करता हूँ कि आप मुझसे जो कोई भी बात कहेंगे, आपकी उस आज्ञाका मैं पालन करूँगा”
rājā pratyuvācedaṃ yat kiṃcin māṃ bhavān vadet | kasmād ahaṃ na kṣameyam ākāṅkṣann ātmano hitam ||
พระราชาตรัสตอบว่า “พราหมณ์เอ๋ย ท่านปรารถนาจะกล่าวสิ่งใดแก่เรา ก็จงกล่าวโดยปราศจากความหวาดหวั่น เรามุ่งหวังความผาสุกและความมั่นคงของตน เหตุใดเราจึงจะไม่ให้อภัยท่านเล่า? โอ พราหมณ์ผู้ประเสริฐ จงกล่าวตามที่ท่านประสงค์ เราขอปฏิญาณว่า ไม่ว่าท่านจะมีบัญชาหรือคำแนะนำประการใด เราจักปฏิบัติตามนั้น”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler should welcome truthful counsel without fear or retaliation; forgiveness and receptivity to guidance are presented as practical dharma that protects one’s own welfare and the stability of rule.
In Bhishma’s narration, the king responds to a Brahmin/ascetic by inviting him to speak freely and promising forgiveness and obedience to what is advised, signaling the king’s commitment to ethical governance and self-correction.