Shloka 5
Chapter 81: Trust, Allies, and the Qualifications of the King’s Artha-Secretary (अर्थसचिव)
यस्तस्यार्थों न रोचेत न तं तस्य प्रकाशयेत् । धर्माधर्मेण राजानश्नरन्ति विजिगीषव:,इनके सिवा, राजाका एक पाँचवाँ मित्र धर्मात्मा पुरुष होता है, वह किसी एकका पक्षपाती नहीं होता और न दोनों पक्षोंसे वेतन लेकर कपटपूर्वक दोनोंका ही मित्र बना रहता है। जिस पक्षमें धर्म होता है, उसी ओर वह भी हो जाता है अथवा जो धर्मपरायण राजा है, वही उसका आश्रय ग्रहण कर लेता है। ऐसे धर्मात्मा पुरुषको जो कार्य न रुचे, वह उसके सामने नहीं प्रकाशित करना चाहिये; क्योंकि विजयकी इच्छा रखनेवाले राजा कभी धर्ममार्गसे चलते हैं और कभी अधर्ममार्गसे
yastasyārtho na roceta na taṁ tasya prakāśayet | dharmādharmena rājānaḥ caranti vijigīṣavaḥ ||
หากข้อเสนอหรือเป้าประสงค์ใดไม่เป็นที่พอใจของบุรุษผู้ตั้งมั่นในธรรม ก็ไม่ควรเปิดเผยแก่เขา เพราะพระราชาผู้มุ่งพิชิตมิได้ดำเนินเพียงทางเดียว—บางคราวตามธรรม บางคราวตามอธรรม ดังนั้น ที่ปรึกษาผู้เป็นธรรมแท้ มิเอนเอียง และมิรับสินจ้างรับใช้สองฝ่าย ควรเข้าหาเฉพาะด้วยเป้าประสงค์ที่ยืนหยัดได้ในแสงแห่งความชอบธรรม
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Do not place unrighteous or dubious plans before a genuinely dharmic counsellor, because victory-seeking rulers may alternate between dharma and adharma; a righteous adviser should be engaged only in aims that can be pursued ethically.
In the Shanti Parva’s instruction on kingship and counsel, Bhishma explains how rulers driven by conquest may shift between moral and immoral methods, and he advises discretion in what one discloses to a truly righteous person.