Shloka 76
(यज्ञ: श्रुतमपैशुन्यमहिंसातिथिपूजनम् । दम: सत्यं तपो दानमेतद् ब्राह्मणलक्षणम् ।।) यज्ञ, वेदोंका अध्ययन, किसीकी चुगली न करना, किसी भी प्राणीको मन, वाणी और कियाद्वारा क्लेश न पहुँचाना, अतिथियोंका पूजन करना, इन्द्रियोंको संयममें रखना, सच बोलना, तप करना और दान देना, यह सब ब्राह्मणका लक्षण है ।। इति श्रीमहाभारते शान्तिपर्वणि राजधर्मानुशासनपर्वणि षट्सप्ततितमो 5 ध्याय: ।। ७६ || इस प्रकार श्रीमह्याभारत शान्तिपर्वके अन्तर्गत राजधमनिशासनपर्वमें छिद्तत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ
yajñaḥ śrutam apaiśunyam ahiṃsā atithipūjanam | damaḥ satyaṃ tapo dānam etad brāhmaṇalakṣaṇam ||
ภีษมะกล่าวว่า “ยัญญะ (จิตแห่งการถวาย), การศึกษาพระเวท, ความไม่ใส่ร้ายส่อเสียด, อหิงสา—ไม่ก่อทุกข์แก่สรรพชีวิตด้วยใจ วาจา และการกระทำ—การบูชาเลี้ยงรับแขก, การสำรวมอินทรีย์, ความสัตย์, ตบะ และทาน: เหล่านี้คือเครื่องหมายของพราหมณ์”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma defines brāhmaṇa-hood by conduct and virtues—sacred learning, non-slander, non-violence in thought/speech/action, hospitality, self-restraint, truth, austerity, and generosity—rather than by mere status.
In the Śānti Parva’s instruction on governance and dharma, Bhīṣma continues advising Yudhiṣṭhira by listing the ethical and spiritual traits that characterize a brāhmaṇa, as part of broader guidance on social and moral order.