Shloka 2
राज्ञो वृत्त-गुण-संग्रहः (Conduct and the Thirty-Six Virtues of a King) / The King’s Code of Conduct
भीष्म उवाच अयं गुणानां षट्त्रिंशत्षट्त्रिंशद्गुणसंयुत: । यान् गुणांस्तु गुणोपेत: कुर्वन् गुणमवाप्रुयात्,भीष्मजीने कहा--राजन्! दया और उदारता आदि गुणोंसे युक्त राजा जिन गुणोंको आचरणमें लाकर उत्कर्ष लाभ कर सकता है, वे छत्तीस प्रकारके गुण हैं। राजाको चाहिये कि वह इन छत्तीस गुणोंसे सम्पन्न होनेकी चेष्टा करे
bhīṣma uvāca | ayaṁ guṇānāṁ ṣaṭtriṁśat-ṣaṭtriṁśad-guṇa-saṁyutaḥ | yān guṇāṁs tu guṇopetaḥ kurvan guṇam avāpnuyāt |
ภีษมะกล่าวว่า “ข้าแต่พระราชา นี่แลคือคุณธรรมสามสิบหกประการ ผู้ปกครองผู้มีคุณธรรมอยู่แล้วและนำคุณธรรมเหล่านี้ไปปฏิบัติ ย่อมบรรลุความรุ่งเรืองและเกียรติคุณอันแท้จริงด้วยคุณธรรมเหล่านั้น เพราะฉะนั้นพระราชาพึงเพียรให้ตนสมบูรณ์ด้วยคุณธรรมทั้งสามสิบหกประการนี้”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma frames ideal kingship as the disciplined practice of a defined set of virtues (thirty-six). Merit and excellence in rule are not accidental but arise from consciously embodying and enacting these qualities.
In the Shanti Parva’s instruction on governance and dharma, Bhishma addresses the king and introduces a structured list of royal virtues, stating that a ruler should strive to be endowed with and to practice these thirty-six qualities.