Shloka 61
Daṇḍanīti and the King as the Cause of Yuga-Order (दण्डनीतिः राजधर्मश्च युगकारणत्वम्)
Devanagari script
यत: शड़्का भवेच्चापि भृत्यतो5थापि मन्त्रित: । पौरेभ्यो नृपतेर्वापि स्वाधीनान् कारयीत तान्,यदि राजाको अपने किसी नौकरसे, मन्त्रीसे, पुरवासियोंसे अथवा किसी पड़ोसी राजासे भी कोई संदेह हो जाय तो समयोचित उपायोंद्वारा उन सबको अपने वशमें कर ले
Transliteration
yataḥ śaṅkā bhavec cāpi bhṛtyato 'thāpi mantritaḥ | paurebhyo nṛpater vāpi svādhīnān kārayīta tān ||
Translation
ภีษมะกล่าวว่า—หากพระราชาเกิดความระแวง ไม่ว่าจะต่อข้าราชบริพาร ต่อเสนาบดี ต่อชาวเมือง หรือแม้แต่ต่อกษัตริย์เพื่อนบ้าน พระองค์พึงใช้มาตรการที่เหมาะสมและทันท่วงทีทำให้ทุกฝ่ายอยู่ในอำนาจควบคุม เพื่อมิให้ความสงบเรียบร้อยและพระราชอำนาจตกอยู่ในอันตราย
Word by Word
यतःfrom whom/whence; because of which
यतः:
Apadana
TypeIndeclinable
Rootयत् (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (अपादानार्थे/हेतौ)
शङ्काsuspicion/doubt
शङ्का:
Karta
TypeNoun
Rootशङ्का (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भवेत्may arise/occur
भवेत्:
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (सम्भावना), प्रथमपुरुष, एकवचन
चand/also
च:
TypeIndeclinable
Rootच
Formअव्यय
अपिeven/also
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
Formअव्यय
भृत्यतःfrom a servant
भृत्यतः:
Apadana
TypeNoun
Rootभृत्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
अथor/then
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
Formअव्यय
अपिeven/also
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
Formअव्यय
मन्त्रितःfrom a minister/counsellor
मन्त्रितः:
Apadana
TypeNoun
Rootमन्त्रिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन (मन्त्रिणः इत्यर्थे)
पौरेभ्यःfrom the townsmen/citizens
पौरेभ्यः:
Apadana
TypeNoun
Rootपौर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, बहुवचन
नृपतेःof the king
नृपतेः:
TypeNoun
Rootनृपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
Formअव्यय
अपिeven/also
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
Formअव्यय
स्वाधीनान्under (his) control; obedient
स्वाधीनान्:
Karma
TypeAdjective
Rootस्वाधीन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
कारयीतshould cause (them) to be made; should bring (them) under control
कारयीत:
TypeVerb
Rootकृ (धातु) [णिच्]
Formविधिलिङ् (आज्ञा/विधान), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद, णिच् (causative)
तान्those (persons)
तान्:
Karma
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
Speaker
भीष्म उवाच
Characters & Entities
B
BhīṣmaN
nṛpati (the king)B
bhṛtya (servant/retainer)M
mantrin (minister/counselor)P
paura (townspeople/citizens)N
neighboring ruler (implied)Verse Rasa (Emotional Essence)
Sandhi Notes