Shloka 23
Daṇḍanīti and the King as the Cause of Yuga-Order (दण्डनीतिः राजधर्मश्च युगकारणत्वम्)
वर्जनीयं सदा युद्ध राज्यकामेन धीमता । उपायैस्त्रिभिरादानमर्थस्याह बृहस्पति:
varjanīyaṃ sadā yuddhaṃ rājyakāmena dhīmatā | upāyais tribhir ādānam arthasyāha bṛhaspatiḥ ||
กษัตริย์ผู้มีปัญญาและมุ่งประโยชน์แห่งแผ่นดิน พึงพยายามหลีกเลี่ยงสงครามอยู่เสมอ ข้าแต่นราธิป! พฤหัสดีได้กล่าวว่า การได้มาซึ่งทรัพย์ของพระราชามีเพียงสามอุบาย—สามะ (เกลี้ยกล่อมประนีประนอม), ทานะ (ให้ทาน/มอบของ), และ เภทะ (ทำให้แตกแยก) กษัตริย์ผู้รู้ควรพอใจในทรัพย์ที่ได้ด้วยอุบายเหล่านี้
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A king seeking stable sovereignty should avoid war and pursue prosperity through non-violent political means—conciliation (sāma), strategic giving (dāna), and calibrated division of hostile forces (bheda)—remaining content with wealth gained through these methods.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma advises the king (Yudhiṣṭhira) and cites Bṛhaspati as an authority, emphasizing that war should be a last resort and that governance should prioritize peaceful strategies for securing resources and stability.