Shloka 19
Daṇḍanīti and the King as the Cause of Yuga-Order (दण्डनीतिः राजधर्मश्च युगकारणत्वम्)
यात्रायां यदि विज्ञातमनाक्रन्दमनन्तरम् | व्यासक्तं च प्रमत्तं च दुर्बलं च विचक्षण:,यदि शत्रुपर चढ़ाई करनेकी इच्छा हो तो पहले उसके बलाबलके बारेमें अच्छी तरह पता लगा लेना चाहिये। यदि वह मित्रहीन, सहायकों और बन्धुओंसे रहित, दूसरोंके साथ युद्धमें लगा हुआ, प्रमादमें पड़ा हुआ तथा दुर्बल जान पड़े और इधर अपनी सैनिक शक्ति प्रबल हो तो युद्धनिपुण, सुखके साधनोंसे सम्पन्न एवं वीर राजाको उचित है कि अपनी सेनाको यात्राके लिये आज्ञा दे दे। पहले अपनी राजधानीकी रक्षाका प्रबन्ध करके शत्रुपर आक्रमण करना चाहिये
bhīṣma uvāca | yātrāyāṃ yadi vijñātam anākrandam anantaram | vyāsaktaṃ ca pramattaṃ ca durbalaṃ ca vicakṣaṇaḥ ||
เมื่อจะยกทัพออกศึก พระราชาผู้รอบคอบพึงสืบรู้สภาพของศัตรูโดยพลัน หากศัตรูไร้มิตรไร้กำลังหนุน ปราศจากพวกพ้องและญาติสนิท ติดพันอยู่ในศึกอื่น เผลอไผลและอ่อนกำลัง และฝ่ายตนมีกองทัพเข้มแข็ง—พระราชาผู้ชำนาญสงครามและกล้าหาญย่อมควรมีพระบัญชาให้กองทัพเคลื่อนพล แต่ก่อนอื่นต้องจัดการคุ้มกันนครหลวงและแนวหลังให้มั่นคง แล้วจึงเข้าตีศัตรู
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A righteous and prudent ruler should not rush into war: first gather reliable intelligence, attack only when the enemy is strategically vulnerable, and ensure one’s own homeland and capital are secured before launching an offensive.
In the Shanti Parva’s instruction on kingship and governance, Bhishma teaches Yudhishthira principles of campaign-planning—evaluating the enemy’s weakness and one’s own strength, and prioritizing internal security before marching against an opponent.