Shloka 156
इह चामुत्र चैवेति कृपणा: फलहेतव: । इसी प्रकार सभी माताएँ उपवास, यज्ञ, व्रत, कौतुक और मंगलमय कृत्योंद्वारा उत्तम पुत्रकी इच्छा रखकर दस महीनोंतक अपने गर्भोका भरण-पोषण करती हैं। उन सबका यही उद्देश्य होता है कि यदि कुशलपूर्वक बच्चे पैदा होंगे, पैदा होनेपर यदि जीवित रहेंगे तथा बलवान होकर यदि अच्छे गुणोंसे सम्पन्न होंगे तो हमें इहलोक और परलोकमें सुख देंगे। इस प्रकार वे दीन माताएँ फलकी आकांक्षा रखती हैं
iha cāmutra caiveti kṛpaṇāḥ phala-hetavaḥ |
ยุธิษฐิระกล่าวว่า “ด้วยความคิดว่า ‘ทั้งในโลกนี้และในโลกหน้า’ คนผู้น่าเวทนาจึงกระทำการโดยมุ่งผล. ฉันใดก็ฉันนั้น มารดาทั้งหลายปรารถนาบุตรอันประเสริฐ จึงถืออุโบสถ อบรมยัญพิธี ตั้งวัตรปฏิญาณ ประกอบมงคลกรรมและการปฏิบัติอื่น ๆ แล้วอุ้มชูหล่อเลี้ยงครรภ์ตลอดสิบเดือน. จุดหมายของนางมีเพียงนี้—ขอให้บุตรเกิดโดยสวัสดี อยู่รอดหลังคลอด เติบใหญ่แข็งแรงและเพียบพร้อมด้วยคุณธรรม; แล้วจักนำสุขมาให้เรา ทั้งในโลกนี้และโลกหน้า. ดังนี้แล มารดาผู้ทุกข์ร้อนย่อมใฝ่หาผลแห่งการกระทำ”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how people often act with a strong expectation of reward—seeking benefit ‘here and hereafter.’ By calling such agents kṛpaṇa (“pitiable/attached”), it critiques fruit-motivated action and points toward a more dharmic ideal of acting without anxious clinging to outcomes.
In Śānti Parva’s reflective discourse, Yudhiṣṭhira remarks on human motivation: even loving, strenuous maternal practices (fasts, vows, rites during pregnancy) are frequently driven by the hope that virtuous, strong children will later provide happiness in both worlds.