Shloka 41
राजवृत्त-रक्षा-प्रणिधि-षाड्गुण्योपदेशः
Royal Conduct, Protection, Intelligence, and Policy Measures
कुरुते पजचरूपाणि कालयुक्तानि य: सदा । भवत्यग्निस्तथा55दित्यो मृत्युर्वैश्रवणो यम:,राजा ही सदा समयानुसार पाँच रूप धारण करता है। वह कभी अग्नि, कभी सूर्य, कभी मृत्यु, कभी कुबेर और कभी यमराज बन जाता है
kurute pañcarūpāṇi kālayuktāni yaḥ sadā | bhavaty agnis tathādityo mṛtyur vaiśravaṇo yamaḥ ||
ผู้ที่สอดคล้องกับกาลเวลาอยู่เสมอ ย่อมแปรเป็นห้ารูปตามกาลเทศะ—คราวหนึ่งเป็นไฟ คราวหนึ่งเป็นสุริยัน คราวหนึ่งเป็นความตาย คราวหนึ่งเป็นไวศรวณะ (กุเบร) และคราวหนึ่งเป็นยม
वसुमना उवाच
Educational Q&A
A ruler must act in a time-appropriate way (kālayukta), taking on different functional roles—like fire (discipline), sun (guidance), death (decisive enforcement), Kubera (prosperity), and Yama (justice)—so that dharma and social order are maintained.
In the Śānti Parva’s discussion of rājadharma, Vasuman describes the king’s adaptive responsibilities by comparing him to major cosmic powers, emphasizing that effective and righteous rule requires shifting modes according to circumstance.