Shloka 36
राजा-दैवतत्वम् — The King as a Stabilizing ‘Daivata’ (Divine Function) in Social Order
राज्: परैः परिभव: सर्वेषामसुखावह: । तस्माच्छत्रं च पत्र च वासांस्थाभरणानि च,राजाका यदि दूसरोंके द्वारा पराभव हुआ तो वह समस्त प्रजाके लिये दुःखदायी होता है; इसलिये प्रजाको चाहिये कि वह राजाके लिये छत्र, वाहन, वस्त्र, आभूषण, भोजन, पान, गृह, आसन और शय्या आदि सभी प्रकारकी सामग्री भेंट करे
rājñaḥ paraiḥ paribhavaḥ sarveṣām asukhāvahaḥ | tasmāc chatraṃ ca patraṃ ca vāsāṃsy ābharaṇāni ca | bhojanaṃ pānaṃ gṛhaṃ cāsanaṃ śayyāṃ ca sarvaśaḥ |
ภีษมะกล่าวว่า—หากพระราชาถูกผู้อื่นหยามเหยียดหรือปราชัย ย่อมนำทุกข์มาสู่คนทั้งปวง เพราะฉะนั้นราษฎรพึงจัดถวายสิ่งอุปถัมภ์ทั้งหลายแก่พระราชา ได้แก่ ฉัตรหลวง พาหนะ เครื่องนุ่งห่ม เครื่องประดับ อาหารและน้ำดื่ม ที่ประทับ ที่นั่ง และที่บรรทม เป็นต้น เพื่อให้พระราชอำนาจมั่นคงและคุ้มครองสวัสดิภาพของมหาชน
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The welfare of society is tied to the stability and dignity of kingship; therefore subjects have a dharmic responsibility to materially support the king so that governance remains strong and the community is not harmed by political humiliation or defeat.
In the Shanti Parva’s instruction on rajadharma, Bhishma advises (to Yudhishthira) that a king’s being overpowered by rivals brings suffering to all, and thus the populace should furnish the king with the practical and symbolic necessities of sovereignty—parasol, conveyance, clothing, ornaments, and basic comforts.