Shloka 21
Kṣātra-Dharma, Daṇḍanīti, and Social Order
Indra–Māndhātṛ Dialogue
इन्द्र उवाच असैनिका धर्मपराश्ष धर्मे परां गति न नयन्ते हायुक्तम् क्षात्रो धर्मो ह्यादिदेवात् प्रवृत्तः पश्चादन्ये शेषभूताश्च धर्मा:,इन्द्र बोले--राजन्! आदिदेव भगवान् विष्णुसे तो पहले राजधर्म ही प्रवृत्त हुआ है। अन्य सभी धर्म उसीके अंग हैं और उसके बाद प्रकट हुए हैं। जो सैनिक शक्तिसे सम्पन्न राजा नहीं हैं, वे धर्मपरायण होनेपर भी दूसरोंको अनायास ही धर्मविषयक परम गतिकी प्राप्ति नहीं करा सकते
indra uvāca | asainikā dharmaparāś ca dharme parāṃ gatiṃ na nayanti hy ayuktam | kṣātro dharmo hy ādidevāt pravṛttaḥ paścād anye śeṣabhūtāś ca dharmāḥ ||
อินทร์ตรัสว่า “ข้าแต่พระราชา ไม่สมควรคิดว่าเจ้าแผ่นดินผู้ไร้กองทัพ แม้ตั้งมั่นในธรรม ก็จะนำผู้อื่นไปสู่คติสูงสุดด้วยธรรมได้โดยง่าย เพราะจากเทพปฐม—พระวิษณุ—ธรรมที่เกิดขึ้นก่อนคือกษัตริยธรรม (ราชธรรม) ส่วนธรรมอื่นทั้งปวงเป็นเพียงอวัยวะของธรรมนั้น และปรากฏภายหลัง”
इन्द्र उवाच
Educational Q&A
Indra teaches that personal piety alone is insufficient for a king’s public responsibility: without the power to protect (symbolized by an army), a ruler cannot reliably guide or secure others’ welfare and highest good. Rajadharma—protective governance—is presented as foundational, with other dharmas functioning as its dependent limbs.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma and governance, Indra addresses a king and argues for the primacy of royal duty. He frames kingship as divinely instituted and emphasizes that effective protection and enforcement are necessary for dharma to flourish among the people.