Shloka 19
Kṣātra-Dharma, Daṇḍanīti, and Social Order
Indra–Māndhātṛ Dialogue
मान्धातोवाच असंशयं भगवन्नादिदेवं द्रक्ष्यामि त्वा5हं शिरसा सम्प्रसाद्य | त्यक्त्वा कामान् धर्मकामोहारण्य- मिच्छे गन्तुं सत्पर्थं लोकदृष्टम्,मान्धाताने कहा--भगवन्! मैं आपके चरणोंमें मस्तक झुकाकर आपको प्रसन्न करके आपकी ही दयासे आदिदेव भगवान् विष्णुका दर्शन प्राप्त कर लूँगा, इसमें संशय नहीं है। इस समय मैं समस्त कामनाओंका परित्याग करके केवल धर्मसम्पादनकी इच्छा रखकर वनमें जाना चाहता हूँ; क्योंकि लोकमें सभी सत्पुरुष अन्तमें इसी सन्मार्गका दिग्दर्शन करा गये हैं
bhīṣma uvāca | māndhātovāca: asaṁśayaṁ bhagavan ādi-devaṁ drakṣyāmi tvāhaṁ śirasā samprasādya | tyaktvā kāmān dharma-kāmo ’haṁ āraṇyam icche gantuṁ sat-patham loka-dṛṣṭam ||
พระเจ้ามานธาตฤตรัสว่า “ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า ข้าพเจ้าจักได้เฝ้าพระอาทิเทพอย่างแน่นอน ด้วยการน้อมเศียรลงแทบพระบาทและได้ความโปรดปรานจากพระองค์ โดยพระกรุณาของพระองค์เอง บัดนี้ข้าพเจ้าละทิ้งความใคร่ทั้งปวง ปรารถนาเพียงการบำเพ็ญธรรม จึงใคร่จะออกสู่ป่า เพราะในโลกนี้ สัตบุรุษทั้งหลายได้ชี้ทางสันมรรคนี้ไว้ ณ ปลายชีวิต”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse upholds a classical ethical trajectory: renounce personal cravings (kāma) and orient life toward dharma, trusting that sincere humility and devotion lead to divine grace and higher vision (darśana). It also appeals to social-moral precedent—what the virtuous have demonstrated as the ‘true path’.
Within Bhīṣma’s discourse, Māndhātā speaks, declaring confidence that by bowing and pleasing the revered figure he will attain a vision of the Primeval Deity (identified in the Hindi gloss as Viṣṇu). He then announces his resolve to abandon worldly desires and go to the forest, following the well-attested path of the righteous.