Shloka 12

Kṣātra-Dharma, Daṇḍanīti, and Social Order

Indra–Māndhātṛ Dialogue

Devanagari script

बभूव राजा राजेन्द्र मान्धाता नाम वीर्यवान्‌ | पुरा वसुमतीपालो यज्ञ चक्रे दिदृक्षया

Transliteration

babhūva rājā rājendra māndhātā nāma vīryavān | purā vasumatīpālo yajñaṃ cakre didṛkṣayā ||

Translation

ภีษมะกล่าวว่า “ข้าแต่พระราชาผู้เป็นใหญ่เหนือราชาทั้งหลาย กาลก่อนมีพระราชาผู้ทรงเดชานุภาพนามว่า มานธาตฤ เป็นผู้พิทักษ์แผ่นดิน พระองค์ทรงประกอบยัญพิธีด้วยความปรารถนาจะได้ประจักษ์ (สิ่งทิพย์และระเบียบอันสูงผ่านยัญ)”

Word by Word

• बभूव: became/was
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लिट् (परोक्शभूत/परफेक्ट), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद

• राजा: king
• राजा: Karta
• Type: Noun
• Root: राजन्
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• राजेन्द्रः: king of kings, emperor
• राजेन्द्रः: Karta
• Type: Noun
• Root: राजेन्द्र
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• मान्धाता: Māndhātā (proper name)
• मान्धाता: Karta
• Type: Noun
• Root: मान्धातृ (मान्धाता)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• नाम: by name, named
• Type: Indeclinable
• Root: नामन्/नाम

• वीर्यवान्: valorous, powerful
• वीर्यवान्: Karta
• Type: Adjective
• Root: वीर्यवत्
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• पुरा: formerly, in olden times
• पुरा: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा

• वसुमतीपालः: protector/ruler of the earth
• वसुमतीपालः: Karta
• Type: Noun
• Root: वसुमतीपाल
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• यज्ञम्: sacrifice
• यज्ञम्: Karma
• Type: Noun
• Root: यज्ञ
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• चक्रे: performed, did
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट् (परोक्शभूत/परफेक्ट), प्रथम, एकवचन, आत्मनेपद

• दिदृक्षया: with the desire to see
• दिदृक्षया: Karana
• Type: Noun
• Root: दिदृक्षा (इच्छार्थक-तद्धित/कृदन्त-भाव)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhīṣma
• Māndhātṛ
• rājendra (addressed king, i.e., Yudhiṣṭhira in context)
• yajña
• vasumatī (earth)