Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

Adhyāya 55 — Yudhiṣṭhira’s Hesitation and Bhīṣma’s Authorization of Inquiry

Rājadharma Prelude

लोहितोदां केशतृणां गजशैलां ध्वजद्रुमाम्‌ । महीं करोति युद्धेषु क्षत्रियो यः स धर्मवित्‌,जो क्षत्रिय युद्धभूमिमें रक्तरूपी जल, केशरूपी तृण, हाथीरूपी पर्वत और ध्वजरूपी वक्षोंसे युक्त खूनकी नदी बहा देता है, वह धर्मका ज्ञाता है

Bhiṣma uvāca: lohitodāṃ keśatṛṇāṃ gajaśailāṃ dhvajadrumām | mahīṃ karoti yuddheṣu kṣatriyo yaḥ sa dharmavit ||

กษัตริยะผู้ใดในสงครามทำให้แผ่นดินกลายเป็นทิวทัศน์อันน่าสะพรึง—โลหิตดุจสายน้ำ เส้นผมที่ขาดสะบั้นดุจหญ้า ช้างดุจขุนเขา และธงรบดุจพฤกษา—กษัตริยะผู้นั้นย่อมถูกขนานนามว่าเป็นผู้รู้ธรรม

लोहित-उदाम्having blood as water
लोहित-उदाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootलोहित + उद (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
केश-तृणाम्having hair as grass
केश-तृणाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootकेश + तृण (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
गज-शैलाम्having elephants as mountains
गज-शैलाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootगज + शैल (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
ध्वज-द्रुमाम्having banners as trees
ध्वज-द्रुमाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootध्वज + द्रुम (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
महीम्the earth
महीम्:
Karma
TypeNoun
Rootमही (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
करोतिmakes
करोति:
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
FormPresent (Lat), Third, Singular
युद्धेषुin battles
युद्धेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयुद्ध (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative, Plural
क्षत्रियःa warrior (kshatriya)
क्षत्रियः:
Karta
TypeNoun
Rootक्षत्रिय (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
यःwho
यः:
Karta
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
धर्म-वित्knower of dharma
धर्म-वित्:
Karta
TypeNoun
Rootधर्म + विद् (प्रातिपदिक; -वित्)
FormMasculine, Nominative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhishma
K
Kshatriya
E
earth (mahī)
B
battle (yuddha)
B
blood (lohita)
H
hair (keśa)
E
elephants (gaja)
B
banners/standards (dhvaja)

Educational Q&A

The verse asserts a traditional Kshatriya ethic: in rightful battle, unwavering martial action is treated as dharma, and the warrior who fulfills that duty—even amid horrific carnage—is termed a ‘knower of dharma’ within that role-based moral framework.

Bhishma is instructing on dharma in the Shanti Parva, using a stark battlefield metaphor: the ground is imagined as transformed into a scene where blood flows like water, hair lies like grass, elephants resemble mountains, and banners stand like trees—depicting the scale of war while defining the Kshatriya’s duty in it.