Shloka 33
Śānti Parva, Adhyāya 52 — Bhīṣma’s Humility Before Kṛṣṇa and the Granting of Boons
ततो रथै: काउचनचित्रकूबरै- महीधराभै: समदैश्ष दन्तिभि: | हयै: सुपर्णरिव चाशुगामिभि: पदातिभि क्षात्तशरासनादिशभि:
tato rathaiḥ kāñcanacitrakūbaraiḥ mahīdharābhaiḥ samadaiś ca dantibhiḥ | hayaiḥ suparṇair iva cāśugāmibhiḥ padātibhiḥ kṣāttśarāsanādibhiḥ || tataḥ purastād bhagavān niśākaraḥ samutthitas tām abhiharṣayañ chamūm | divākarāpītarasā mahauṣadhīḥ punaḥ svakenaiva guṇena yojayan ||
ครั้นแล้ว รถศึกที่มีคานเทียมทองคำประดับวิจิตร ช้างใหญ่ผึ่งผายดุจขุนเขา ม้าเร็วปราดเปรียวประหนึ่งนกโผบิน และทหารราบผู้พร้อมด้วยธนูศรและสรรพอาวุธ ก็ปรากฏทั่วหน้า ต่อจากนั้น ณ นภาตะวันออก พระนิศากร—จันทรเทพ—เสด็จขึ้น ทรงเพิ่มพูนความชื่นบานแก่กองทัพนั้น และด้วยรัศมีดุจน้ำอมฤต ทรงคืน “ยางยา” แห่งมหาสมุนไพรทั้งหลายที่สุริยเทพได้ดูดไป ให้กลับสู่สภาพเดิมพร้อมสรรพคุณดังเดิมอีกครั้ง
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse suggests that even when human beings assemble for violent action, the larger moral-cosmic order continues to operate: the Moon’s cooling, restorative influence counterbalances the Sun’s drying heat, symbolizing renewal, restraint, and the return of natural potency. It implicitly commends steadiness and moderation—qualities essential for dharmic governance and disciplined conduct in times of conflict.
Vaiśampāyana describes the mustering of a formidable force—chariots, elephants, swift horses, and armed infantry. As night advances, the Moon rises in the east, heartening the army, and is poetically said to restore the juices of medicinal plants that were ‘drunk’ by the Sun during the day.