Shloka 66
उद्दिश्योद्दिश्य तेषां च चक्रे राजौर्ध्वदेहिकम् । इनके सिवा जो दूसरे भूपाल थे, जिनके सुहृद् या सम्बन्धी जीवित नहीं थे, उन सबके उद्देश्यसे राजा युधिष्ठिरने श्राद्ध-कर्म किया
uddiśyoddiśya teṣāṁ ca cakre rājordhvadehikam |
ไวศัมปายนะกล่าวว่า—พระราชาทรงระลึกถึงพวกเขาทีละคน แล้วทรงประกอบพิธีอูรธวเทหิกะ (ศราทธะ) ให้แก่เขาเหล่านั้น อีกทั้งบรรดากษัตริย์อื่น ๆ ที่ล้มตายและไร้ทั้งมิตรสหายหรือญาติผู้ยังมีชีวิต พระยุธิษฐิระก็ทรงทำพิธีศราทธะอุทิศให้ด้วย
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even after victory, a ruler’s dharma includes honoring the dead and ensuring proper rites for those who have no one left to perform them. Ethical responsibility extends beyond one’s own allies to all who suffered in the conflict.
In the aftermath of the great war, Yudhiṣṭhira arranges and performs ūrdhvadehika (śrāddha/post-funeral) rites, naming the departed individually, including fallen kings who lacked surviving relatives or friends to conduct the ceremonies.