Shloka 10
Adhyāya 353 — Kathā-prāmāṇya (Authority of Transmission) and the Brāhmaṇa’s Ascetic Resolve
एको हुताशो बहुधा समिध्यते एक: सूर्यस्तपसो योनिरेका । एको वायुर्बहुधा वाति लोके महोदधिश्चाम्भसां योनिरेक: । पुरुषश्वैको निर्गुणो विश्वरूप- स््तं निर्गुणं पुरुषं चाविशन्ति,अग्नि एक ही है; परंतु वह अनेक रूपोंमें प्रजजलित एवं प्रकाशित होती है। एक ही सूर्य सारे जगत्को ताप एवं प्रकाश देते हैं। तप अनेक प्रकारका है; परंतु उसका मूल एक ही है। एक ही वायु इस जगतमें विविध रूपसे प्रवाहित होती है तथा समस्त जलोंकी उत्पत्ति और लयका स्थान समुद्र भी एक ही है। उसी प्रकार वह निर्गुण विश्वरूप पुरुष भी एक ही है। उसी निर्गुण पुरुषमें सबका लय होता है
eko hutāśo bahudhā samidhyate, ekaḥ sūryas tapaso yonir ekā | eko vāyur bahudhā vāti loke, mahodadhiś cāmbhasāṁ yonir ekaḥ | puruṣaś caiko nirguṇo viśvarūpas, taṁ nirguṇaṁ puruṣaṁ cāviśanti |
ไฟมีเพียงหนึ่งเดียว แต่เมื่อถูกจุดด้วยเชื้อเพลิงต่างกัน ก็ลุกโพลงได้หลากหลายประการ ดวงอาทิตย์มีเพียงหนึ่งเดียว จากดวงอาทิตย์นั้นเองโลกจึงได้ทั้งความร้อนและแสงสว่าง ตบะปรากฏได้หลายรูปแบบ แต่รากเหง้ามีหนึ่งเดียว ลมมีเพียงหนึ่งเดียว แต่พัดไปในโลกเป็นกระแสต่าง ๆ และมหาสมุทรก็มีเพียงหนึ่งเดียว เป็นครรภ์และที่พักพิงของสายน้ำทั้งปวง ฉันใดก็ฉันนั้น บุรุษผู้ไร้คุณลักษณะ (นิรคุณ) มีเพียงหนึ่งเดียว แม้จะปรากฏเป็นสากลจักรวาลในรูปนับไม่ถ้วน และในที่สุดสรรพสัตว์ทั้งหลายย่อมเข้าสู่บุรุษนิรคุณองค์เดียวกันนั้น
पितामह उवाच
Educational Q&A
Multiplicity in the world is an expression of a single underlying reality: just as one fire, sun, wind, and ocean appear in many modes, so the one attributeless Purusha appears as the universe; ultimately, beings resolve back into that one source.
In the Śānti Parva’s instruction on peace and liberation, Bhīṣma addresses Yudhiṣṭhira and explains metaphysical unity through natural analogies, emphasizing the one Nirguṇa Purusha as the origin and final resting-place of all.