Shloka 81
Āścarya-kathana: Brāhmaṇa–Nāga Dialogue on Sūrya (Vivasvat) and the ‘Second Sun’ Phenomenon
एवमेक॑ सांख्ययोगं वेदारण्यकमेव च
evaṁ ekaṁ sāṅkhyayogaṁ vedāraṇyakam eva ca | pañcarātrāgamaṁ caiva bhaktimārga-pradarśakam || ete sarve śāstrāṇi ekalakṣya-sādhakāni iti ekam ucyante | anyonyāṅgāni caite | sarvakarmāṇi bhagavato nārāyaṇasya caraṇāravindeṣu samarpayitum ekānta-bhaktānāṁ dharmaḥ ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า—ดังนี้ สางขยะซึ่งสอนการจำแนกระหว่างอาตมันกับสิ่งที่มิใช่อาตมัน โยคะซึ่งสอนการระงับความแปรปรวนแห่งจิต ส่วนอารัณยกะแห่งพระเวท (อุปนิษัท) ซึ่งเผยความไม่แตกต่างระหว่างชีวะกับพรหมัน และคัมภีร์ปัญจราตระซึ่งประกาศหนทางแห่งภักติ—คำสอนทั้งปวงนี้กล่าวว่าเป็นหนึ่งเดียว เพราะมุ่งสู่เป้าหมายเดียวกัน ต่างเกื้อหนุนกันและกัน เป็นดุจอวัยวะแห่งกันและกัน สำหรับผู้ภักดีผู้มุ่งมั่นเพียงหนึ่งเดียว ธรรมอันแท้จริงคือการน้อมถวายการกระทำทั้งสิ้นไว้ ณ พระบาทดุจดอกบัวของพระนารายณ์
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Different spiritual disciplines—Sāṅkhya (discernment), Yoga (mental restraint), Upaniṣadic wisdom (non-duality of jīva and brahman), and Pañcarātra devotion—are not competing systems but complementary means toward one goal; for the one-pointed devotee, the culmination is dedicating all actions to Nārāyaṇa.
In Vaiśampāyana’s discourse within the Śānti Parva’s instruction on dharma and liberation, he synthesizes multiple śāstric approaches and frames them as mutually supportive, concluding with a devotional ethic of offering every deed to the Lord.