Shloka 75
Āścarya-kathana: Brāhmaṇa–Nāga Dialogue on Sūrya (Vivasvat) and the ‘Second Sun’ Phenomenon
नारायणेन दृष्टस्तु प्रतिबुद्धों भवेत् पुमान् एवमात्मेच्छया राजन् प्रतिबुद्धो न जायते
nārāyaṇena dṛṣṭas tu pratibuddho bhavet pumān | evam ātma-icchayā rājan pratibuddho na jāyate ||
ข้าแต่พระราชา! บุรุษผู้ใดได้รับพระเนตรกรุณาจากพระนารายณ์ ผู้นั้นเท่านั้นย่อมเป็นผู้ตื่นรู้โดยแท้; ด้วยเหตุนี้ ความตื่นรู้มิได้เกิดขึ้นเพียงด้วยความปรารถนาของตนเอง
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
True spiritual awakening (pratibodha) is not produced by mere personal desire; it arises when one is favored by Nārāyaṇa’s grace—highlighting the primacy of divine compassion alongside human striving.
Vaiśaṃpāyana addresses the King and states a doctrinal point within the Śānti Parva’s instruction: enlightenment is granted through Nārāyaṇa’s gracious regard, not simply by an individual’s self-will.