Shloka 3
Āścarya-kathana: Brāhmaṇa–Nāga Dialogue on Sūrya (Vivasvat) and the ‘Second Sun’ Phenomenon
संसारमें जिन लोगोंकी वासनाएँ दग्ध हो गयी हैं और जो पुण्य-पापसे रहित हो गये हैं, उन्हें परम्परासे जो गति प्राप्त होती है, उसका भी आपने वर्णन किया है ।।
janamejaya uvāca | saṃsāre yeṣāṃ vāsanā dagdhāḥ puṇya-pāpa-vivarjitāś ca, teṣāṃ paramparayā yā gatiḥ prāpyate tām api tvayā varṇitā | caturthyā caiva te gatyāṃ gacchanti puruṣottamam | ekāntinas tu puruṣā gacchanti paramaṃ padam | ye bhagavato 'nanya-bhaktāḥ sādhavaḥ puruṣāḥ, te 'niruddha-pradyumna-saṅkarṣaṇān apekṣām akṛtvā vāsudeva-saṃjñikāṃ caturthīṃ gatiṃ prāpya bhagavantaṃ puruṣottamaṃ tad-uttamaṃ paramaṃ padaṃ ca prāpnuvanti |
ท่านได้บรรยายไว้แล้วถึงคติที่ผู้ซึ่งในโลกนี้กิเลสความใคร่ปรารถนาถูกเผาผลาญสิ้น และพ้นจากทั้งบุญและบาป ย่อมได้รับตามลำดับสืบเนื่องแห่งประเพณี ด้วยคติที่สี่นั้นเขาทั้งหลายย่อมไปถึงบุรุษสูงสุด (ปุรุโษตตมะ) แต่ผู้เป็นเอกันติน—ผู้มีภักติแน่วแน่เป็นหนึ่งเดียว—อันเป็นสัตบุรุษ ย่อมถึงสภาวะสูงสุด: มิได้อาศัยอนิรุทธะ ประทยุมน์ หรือสังกรษณะ หากเข้าถึงคติที่สี่อันมีนามว่า ‘วาสุเทวะ’ แล้วจึงบรรลุพระผู้เป็นเจ้า ปุรุโษตตมะ และปรมบทของพระองค์
जनमेजय उवाच
Educational Q&A
The verse contrasts two spiritual attainments: those who have burned away desires and transcended merit and sin may reach a destination through a graded succession, while the single-minded devotee (ekāntin) reaches the supreme abode directly by attaining the ‘fourth’ destination identified with Vāsudeva—i.e., the Supreme Lord Himself.
Janamejaya, continuing his inquiry, refers to a prior explanation about the post-mortem/spiritual ‘destinations’ of liberated persons. He highlights a specific teaching: exclusive devotees do not rely on intermediary divine manifestations (Aniruddha, Pradyumna, Saṅkarṣaṇa) but attain Puruṣottama and the highest state through Vāsudeva.