Shloka 73

स्तुत्वा मां शिपिविष्ठेति यास्क ऋषिरुदार धी: । मत्प्रसादादधो नष्ट निरुक्तमभिजग्मिवान्‌,उदारचेता यास्क मुनिने शिपिविष्ट नामसे मेरी स्तुति करके मेरी ही कृपासे पाताललोकमें नष्ट हुए निरुक्तशास्त्रको पुनः प्राप्त किया था

stutvā māṃ śipiviṣṭheti yāska ṛṣir udāradhīḥ | matprasādād adho naṣṭaṃ niruktam abhijagmivān ||

ฤๅษียาสกะผู้มีจิตใจอันอุดมได้สรรเสริญเราด้วยนามว่า “ศิปิวิษฏะ” ด้วยพระกรุณาของเรา เขาได้กู้คืนคัมภีร์นิรุกตะซึ่งสูญหายในแดนบาดาล และนำวิทยาศักดิ์สิทธิ์นั้นกลับคืนสู่โลกอีกครั้ง

स्तुत्वाhaving praised
स्तुत्वा:
TypeVerb
Rootस्तु (धातु)
Formक्त्वा (अव्ययभावे), कर्तरि, पूर्वकाल (absolutive)
माम्me
माम्:
Karma
TypeNoun
Rootअस्मद्
Formcommon, द्वितीया, एकवचन
शिपिविष्ठO Śipiviṣṭha (epithet/name)
शिपिविष्ठ:
TypeNoun
Rootशिपिविष्ट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, संबोधन, एकवचन
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
यास्कःYāska
यास्कः:
Karta
TypeNoun
Rootयास्क (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ऋषिःsage
ऋषिः:
Karta
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उदारधीःof noble intellect
उदारधीः:
Karta
TypeAdjective
Rootउदारधी (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मत्प्रसादात्from/through my grace
मत्प्रसादात्:
Apadana
TypeNoun
Rootमत्-प्रसाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
अधःbelow; downwards
अधः:
TypeIndeclinable
Rootअधः
नष्टम्lost; destroyed
नष्टम्:
Karma
TypeAdjective
Rootनष्ट (√नश्/नश्-धातु से क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
निरुक्तम्Nirukta (etymological treatise/science)
निरुक्तम्:
Karma
TypeNoun
Rootनिरुक्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अभिजग्मिवान्obtained; reached; recovered
अभिजग्मिवान्:
Karta
TypeVerb
Rootअभि-गम् (धातु) / जग्मि (परिपूर्ण-धातु-रूप) + वान्
Formक्तवतु (वान्), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन, कर्तरि, भूतार्थ (perfect-resultative sense)

तामिन्द्र उवाच गच्छ नहुषस्त्वया वाच्योथ<पूर्वेण मामृषियुक्तेन यानेन त्वमधिरूढ

I
Indra
Ś
Śipiviṣṭa
Y
Yāska
N
Nirukta
P
Pātāla (netherworld/lower regions)

Educational Q&A

Reverent praise offered with sincerity and right intention can attract divine favor, and that grace can restore what is lost—especially sacred knowledge—so it may benefit the world.

Indra recalls an example: the sage Yāska praised him as “Śipiviṣṭa,” and through Indra’s favor Yāska recovered the Nirukta-śāstra that had been lost in the lower regions (pātāla) and brought it back.