Shloka 60
नारायणो लोकहितार्थ वडवामुखो नाम पुरा महर्षिबभूव तस्य मेरी तपस्तप्यत: समुद्र आहूतो नागतत्तेनामर्षितेनात्मगात्रोष्मणा समुद्र: स्तिमितजलः कृतः स्वेदप्रस्यन्दनसदृशश्वास्य लवणभावो जनित:,एक समय भगवान् नारायण लोकहितके लिये बडवामुख नामक महर्षि हुए। जब वे मेरुपर्वतपर तपस्या कर रहे थे, उन्हीं दिनों उन्होंने समुद्रका आवाहन किया; किंतु वह नहीं आया। इससे अमर्षमें भरकर उन्होंने अपने शरीरकी गर्मीसे समुद्रके जलको चंचल कर दिया और पसीनेके प्रवाहकी भाँति उसमें खारापन प्रकट कर दिया
ekasmin samaye bhagavān nārāyaṇo lokahitārthaṃ vaḍavāmukho nāma purā maharṣir abhavat | sa merau tapaḥ tapyataḥ samudra āhūtaḥ, na cāgāt | tena amārṣitena ātmagātroṣmaṇā samudrasya jalaṃ kṣobhayitvā stimitajalaḥ kṛtaḥ, svedaprasravaṇasadṛśaś ca tasmin lavaṇabhāvo janitaḥ |
ครั้งหนึ่งเพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่โลกทั้งหลาย พระนารายณ์ผู้เป็นภควานได้ทรงอวตารเป็นมหาฤๅษีนามว่า วฑวามุข ขณะบำเพ็ญตบะอยู่บนเขาพระสุเมรุ ท่านได้อัญเชิญมหาสมุทรให้มา แต่สมุทรมิได้มา ด้วยความขุ่นเคือง ท่านจึงใช้อุณหภูมิแห่งกายตนก่อให้เกิดความปั่นป่วนในนทีสมุทร ทำให้น้ำหนักแน่นและนิ่งทึบ และยังบังเกิดความเค็มขึ้นดุจสายน้ำเหงื่อ
तामिन्द्र उवाच गच्छ नहुषस्त्वया वाच्योथ<पूर्वेण मामृषियुक्तेन यानेन त्वमधिरूढ
Educational Q&A
The passage highlights dharma as responsiveness to rightful authority and duty: when a powerful entity (the Ocean) ignores a proper summons, the resulting imbalance harms the wider world. It also warns that tapas (ascetic power) can reshape nature, so it must be aligned with lokahita—welfare of all.
Indra recounts that Nārāyaṇa once took the form of the sage Vaḍavāmukha on Mount Meru. When the Ocean failed to appear after being summoned, the sage—angered—used the heat generated by austerity to affect the Ocean’s waters and to bring about their salty character.