Shloka 39
Atithi-prāpti and the Brāhmaṇa’s Deliberation on Triadic Dharma (अतिथिप्राप्तिः धर्मत्रयविचारश्च)
वयं सृष्टा हि भगवंस्त्वया च प्रभविष्णुना । येन यस्मिन्नधीकारे वर्तितव्यं पितामह,(और इस प्रकार बोले--) “भगवन्! पितामह! आप महान् प्रभावशाली हैं। आपने ही हमलोगोंकी सृष्टि की है। हममेंसे जिसको जिस अधिकार या कार्यमें प्रवृत्त होना है तथा आपके द्वारा जिस अर्थसाधक अधिकारका निर्देश किया गया है, उसका पालन अहंकारयुक्त कतकि द्वारा कैसे हो सकता है?
vaiṁ sṛṣṭā hi bhagavaṁs tvayā ca prabhaviṣṇunā | yena yasminn adhikāre vartitavyaṁ pitāmaha ||
พวกเขากล่าวว่า “ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า ข้าแต่ปิตามหะ! พระองค์ทรงเดชานุภาพยิ่ง และพระองค์เองทรงสร้างพวกข้าทั้งหลาย เมื่อพระองค์ทรงกำหนดอำนาจหน้าที่และกิจที่แต่ละตนพึงดำเนินแล้ว ธรรมอันยังประโยชน์ให้สำเร็จนั้นจะรักษาไว้ได้อย่างไรด้วยความดื้อดึงอันเกิดจากอหังการ?”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse emphasizes that duties (adhikāra) are divinely/authoritatively assigned according to one’s role, and that true observance of such duty should be grounded in humility and alignment with ordained order—not in ego, pride, or stubborn self-will.
Vaiśampāyana reports a respectful address to the ‘Grandsire’ (Pitāmaha), acknowledging him as the powerful creator/ordainer who has allotted each being a proper domain of action. The speakers question how anyone could rightly fulfill that assigned duty if driven by arrogance.