Shloka 23
Nārada’s Darśana of Viśvarūpa Nārāyaṇa and the Caturmūrti Doctrine (नारदस्य नारायणदर्शनं चतुर्मूर्तिविचारश्च)
गुरु: प्लावयिता तस्य ज्ञानं प्लव इहोच्यते । विज्ञाय कृतकृत्यस्तु तीर्णस्तदुभयं त्यजेत्,गुरु इस संसारसागरसे पार उतारनेवाले हैं और उनका दिया हुआ ज्ञान यहाँ नौकाके समान बताया जाता है। मनुष्य उस ज्ञानको पाकर भवसागरसे पार और कृतकृत्य हो जाता है। जैसे नदीको पार कर लेनेपर मनुष्य नाव और नाविक दोनोंको छोड़ देता है, उसी प्रकार मुक्त हुआ पुरुष गुरु और ज्ञान दोनोंको छोड़ दे
guruḥ plāvayitā tasya jñānaṃ plava ihochyate | vijñāya kṛtakṛtyas tu tīrṇas tad-ubhayaṃ tyajet ||
ชนกตรัสว่า “ครูคือผู้พาข้าม และญาณที่ท่านประทานถูกกล่าวไว้ ณ ที่นี้ว่าเป็นดุจเรือ เมื่อรู้แจ้งญาณนั้นแล้ว บุคคลย่อมสำเร็จประโยชน์และข้ามพ้นห้วงภพชาติได้ ดุจคนข้ามแม่น้ำแล้วละทั้งเรือและคนแจว ฉันใด ผู้หลุดพ้นก็ละทั้งครูในฐานะที่พึ่งภายนอก และละทั้งญาณในฐานะเครื่องมือ แล้วตั้งมั่นในเสรีภาพนั้นเอง”
जनक उवाच
Educational Q&A
The guru and the teaching are indispensable means for crossing saṃsāra, but once liberation is realized, even these supports are to be relinquished—like leaving behind boat and boatman after reaching the far shore.
King Janaka, speaking in a discourse on liberation, uses a river-crossing metaphor: the guru functions as the ferryman and the imparted knowledge as the boat; after the seeker attains the goal, attachment to both the guide and the method is abandoned.