Shloka 79
देवतापितृप्रश्नः — Nārada at Badarīāśrama: the ultimate referent of daiva and pitṛ worship
जो ऐसा जानते हैं कि शरीरका नाश हो जानेपर भी अपनी मृत्यु नहीं होती है और शिष्ट पुरुषोंद्वारा पालित धर्म-मार्गपर चलनेवालोंका कभी नाश नहीं होता है, वे ही बुद्धिमान हैं। जो इन सब बातोंको सोच-विचारकर धर्मको बढ़ाता रहता है, वह विद्वान् है। जो धर्मसे गिर जाता है, वही मोहग्रस्त अथवा मूढ़ है ।।
yo evaṁ jānanti yac charīrasya nāśe ’pi ātmanaḥ mṛtyur na bhavati, śiṣṭaiḥ pālita-dharma-mārge caratāṁ ca kadācana nāśo na bhavati, te eva buddhimantaḥ. yaḥ sarvam etad vicārya dharmaṁ vardhayati sa vidvān; yaḥ dharmāt patati sa eva moha-grasto vā mūḍhaḥ. prayuktayoḥ karma-pathī sva-karmayoḥ phala-prayoktā labhate yathākṛtam; nihīna-karmā nirayaṁ prapadyate, trivisṭapaṁ gacchati dharma-pāragaḥ.
วยาสกล่าวว่า—ผู้ใดรู้แจ้งว่าแม้กายจักพินาศ แต่อาตมัน (ตัวตนแท้) มิได้ตาย และผู้ที่ดำเนินตามมรรคาแห่งธรรมซึ่งชนผู้มีศีลาจารวัตรและวินัยธำรงไว้ ย่อมไม่ถึงความพินาศ—ผู้นั้นแลเป็นบัณฑิตแท้. ผู้ใดใคร่ครวญความจริงเหล่านี้แล้วบำรุงธรรมให้เจริญอยู่เสมอ ผู้นั้นเป็นผู้รู้; ส่วนผู้ใดตกจากธรรม ผู้นั้นหลงมัวเมา—เป็นคนเขลา. เพราะกรรมที่กระทำในทางแห่งกรรม ไม่ว่าดีหรือชั่ว ย่อมให้ผลแก่ผู้กระทำตรงตามที่ได้กระทำ: ผู้ทำกรรมต่ำทรามย่อมตกนรก ส่วนผู้ชำนาญในการประพฤติธรรมย่อมไปสู่สวรรค์.
व्यास उवाच
Educational Q&A
True wisdom is to know the self is not destroyed with the body, to remain on the dharma-path upheld by the exemplary, and to recognize that actions unfailingly yield results: base deeds lead to hell, while perfected dharma-practice leads to heaven.
In Śānti Parva’s instruction on righteous living, Vyāsa delivers a doctrinal and ethical summary: steadfastness in dharma and clear understanding of the self and karmic causality distinguish the wise from the deluded.