Shloka 19
देवतापितृप्रश्नः — Nārada at Badarīāśrama: the ultimate referent of daiva and pitṛ worship
सारा संसार मृत्युके थपेड़े खाता हुआ वृद्धावस्थासे पीड़ित हो रहा है। ये रातें प्राणियोंकी आयुका अपहरण करके अपनेको सफल बनाती हुई बीत रही हैं। तुम धर्मरूपी नौकापर चढ़कर भवसागरसे पार हो जाओ ।। तिष्ठन्तं च शयानं च मृत्युरन्वेषते यदा । निर्वत्ति लभते कस्मादकस्मान्मृत्युनाशित:,मनुष्य खड़ा हो या सो रहा हो, मृत्यु निरन्तर उसे खोजती फिरती है। जब इस प्रकार तुम अकमस्मात् मृत्युके ग्रास बन जानेवाले हो, तब इस तरह निश्चिन्त एवं शान्त कैसे बैठे हो?
sāraḥ saṃsāro mṛtyunā tāḍyamāno vṛddhāvasthayā ca pīḍyate | etā rātryaḥ prāṇinām āyuṣo ’paharaṇena svam eva saphalaṃ kurvatyaḥ atikrāmanti | tvaṃ dharmarūpiṇyā nāvā bhavasāgarāt pāraṃ gaccha || tiṣṭhantaṃ ca śayānaṃ ca mṛtyur anveṣate yadā | nivṛttiṃ labhate kasmād akasmān mṛtyunāśitaḥ ||
วยาสกล่าวว่า—โลกทั้งปวงถูกความตายกระหน่ำซัด และถูกความชราบีบคั้นให้ทุกข์ระทม ราตรีแล้วราตรีเล่าผ่านไป ราวกับทำตนให้ ‘สำเร็จ’ ด้วยการช่วงชิงอายุของสรรพชีวิต ฉะนั้นจงขึ้นสู่เรือคือธรรม แล้วข้ามพ้นมหาสมุทรแห่งภพชาติไปเถิด เพราะไม่ว่ามนุษย์จะยืนหรือจะนอน ความตายก็เที่ยวเสาะหาอยู่เสมอ เมื่อท่านอาจถูกคว้าฉับพลันและถูกทำลายด้วยความตายได้ทุกเมื่อ แล้วจะนั่งอยู่อย่างไร้กังวลและสงบเย็นเช่นนี้ได้อย่างไร?
व्यास उवाच
Educational Q&A
Life is continually being diminished by time, and death can arrive at any moment; therefore one should not remain complacent but take refuge in Dharma and turn toward nivṛtti—inner withdrawal and liberation from saṃsāra.
In the didactic setting of the Śānti Parva, Vyāsa admonishes the listener by highlighting the inevitability of aging and death, using the image of nights ‘stealing’ lifespan and urging the person to cross the ocean of worldly existence by boarding the ‘boat’ of Dharma.