Shloka 48
Śuka’s Guṇa-Transcendence and Vyāsa’s Consolation (शुकगति-वर्णनम्)
मेरी तो यह धारणा है कि गेरुआ वस्त्र पहनना, मस्तक मुड़ा लेना तथा त्रिदण्ड और कमण्डलु धारण करना--ये सब उत्कृष्ट संन्यासमार्गका परिचय देनेवाले चिह्नमात्र हैं। इनके द्वारा मोक्षकी सिद्धि नहीं होती ।।
janaka uvāca | yadi saty api liṅgair asmin jñānam evātra kāraṇam | nirmokṣāyeha duḥkhasya liṅgamātraṃ nirarthakam ||
ชนกตรัสว่า “หากการหลุดพ้นจากทุกข์โดยสิ้นเชิงในโลกนี้ มีเหตุแท้จริงเพียง ‘ญาณ’ เท่านั้น เครื่องหมายภายนอกก็เป็นเพียงสิ่งไร้สาระ ผ้ากาสาวพัสตร์ ศีรษะที่โกน ไตรทัณฑ์ และกมณฑลุ อาจบอกแนวทางได้ แต่โมกษะสำเร็จด้วยปัญญาหยั่งรู้”
जनक उवाच
Educational Q&A
Liberation from suffering is achieved by jñāna (true knowledge/realization), not by external ascetic symbols; outward marks may indicate a renunciant’s path but are not themselves the means to mokṣa.
In the Śānti Parva’s discourse on dharma and liberation, King Janaka speaks as a teacher-figure, critiquing reliance on external renunciant emblems and emphasizing inner realization as the decisive means to freedom from duḥkha.