Shloka 18
Śuka’s Guṇa-Transcendence and Vyāsa’s Consolation (शुकगति-वर्णनम्)
जनको<प्युत्स्मयन् राजा भावमस्या विशेषयन् | प्रतिजग्राह भावेन भावमस्या नृपोत्तम,नृपश्रेष्ठ॒ तब राजा जनकने सुलभाके अभिप्रायको जानकर उसका आदर करते हुए मुस्कराकर अपने भावद्वारा उसके भावको ग्रहण कर लिया
janako 'py utsmayan rājā bhāvam asyā viśeṣayan | pratijagrāha bhāvena bhāvam asyā nṛpottamaḥ ||
พระราชาชนกผู้ประเสริฐก็ทรงแย้มสรวล ทรงหยั่งรู้เจตนาพิเศษที่แฝงอยู่ในถ้อยคำและอาการของนาง แล้วทรงรับ “ภาวะ” ของนางด้วย “ภาวะ” ของพระองค์เองด้วยความเคารพ—เตรียมตอบให้เหมาะกับเจตนาภายในนั้น
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Ethical understanding requires grasping the speaker’s inner intention (bhāva) and responding with a corresponding, respectful disposition rather than reacting to surface words; a wise ruler shows self-control and discernment.
In Bhīṣma’s narration, Janaka recognizes Sulabhā’s underlying intent, smiles in acknowledgement, and accepts her stance by meeting it with his own appropriate attitude—signaling respectful engagement in a serious philosophical exchange.