Shloka 179
Śuka’s Guṇa-Transcendence and Vyāsa’s Consolation (शुकगति-वर्णनम्)
वर्णाश्रमा: पृथक्त्वेन दृष्टार्थस्यापृथक्त्विन: । नान्यदन्यदिति ज्ञात्वा नान्यदन्यत्र वर्तते
varṇāśramāḥ pṛthaktvena dṛṣṭārthasyāpṛthaktvinaḥ | nānyad anyad iti jñātvā nānyad anyatra vartate ||
ภีษมะกล่าวว่า—วรรณะและอาศรมย่อมถูกอธิบายว่าแยกกันเป็นส่วนๆ ก็จริง แต่ผู้ใดได้ประจักษ์สัจจะโดยตรงและตั้งมั่นในความเข้าใจแบบอทไวตะ—ผู้รู้ว่า “ไม่มีสิ่งอื่นใดที่แยกจากอาตมัน” และดำเนินกิจทั้งปวงด้วยปัญญาว่าไม่มี ‘อื่น’ ที่ดำรงอยู่แยกต่างใน ‘อื่น’—ย่อมไม่มีการประกบกันอย่างแท้จริงกับสิ่งที่ต่างไป ดังนั้นสำหรับผู้รู้เช่นนั้น ข้อกล่าวหาเรื่องวรรณะสังกรย่อมไม่เกิดขึ้น
भीष्य उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma distinguishes between conventional social distinctions (varṇa and āśrama) and the standpoint of realized non-dual knowledge. For the Self-realized person who sees no true ‘other,’ notions like ‘mixture’ or ‘contamination’ based on difference lose their footing, because they presuppose real separateness.
In Śānti Parva’s instruction on dharma and liberation, Bhīṣma explains to the listener that while social duties are taught in differentiated form for worldly order, the knower of Brahman transcends difference-based judgments; hence accusations such as varṇa-saṅkara do not apply to one established in non-dual realization.