Shloka 110
Śuka’s Guṇa-Transcendence and Vyāsa’s Consolation (शुकगति-वर्णनम्)
ऊर्ध्व चैकोनविंशत्या कालो नामापरो गुण: । इतीम॑ विद्धि विंशत्या भूतानां प्रभवाप्ययम्,इस उन्नीसवें गुणसे परे काल नामक दूसरा गुण और है। इसे बीसवाँ गुण समझिये। इसीसे प्राणियोंकी उत्पत्ति और लय होते हैं
ūrdhvaṁ caikonaviṁśatyā kālo nāmāparo guṇaḥ | itīmam viddhi viṁśatyā bhūtānāṁ prabhavāpyayam ||
เหนือกว่าประการที่สิบเก้า ยังมีกุณะอีกอย่างหนึ่งชื่อว่า “กาล” จงรู้ว่าเป็นประการที่ยี่สิบ ด้วยกาลนี้เอง สรรพสัตว์จึงบังเกิดและดับสลาย
भीष्य उवाच
Educational Q&A
Time (kāla) is presented as an additional, higher principle beyond the previously enumerated categories; it is the governing factor through which beings arise and into which they dissolve.
In Bhīṣma’s instruction in the Śānti Parva, he continues a philosophical enumeration of principles (tattvas/guṇas), identifying Time as the twentieth and attributing to it the role of causing manifestation and dissolution of living beings.